Ana səhifə

TÜrk edebiyatinda ilkler


Yüklə 40.82 Kb.
tarix26.06.2016
ölçüsü40.82 Kb.
TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER

  • Türk Edebiyatı’nın ilk yazılı ürünleri, Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin – Orhun Yazıtları M.Ö. 8.yy

  • Orhun Yazıtlarını ilk okuyup çözümleyen – Danimarkalı bilgin Thomsen’dır.

  • İlk Mesnevi, İlk didaktik şiir örneğimiz ve aruzla yazılan ilk eserimiz – Yusuf Has Hacip’in yazdığı Kutadgu Bilig.(11.yy)

  • İlk sözlük – Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügat-it Türk’üdür.

  • İlk biyografik eser – Ali Şir Nevai’nin – Mecalis’ün Nefais

  • Anadolu Türk Edebiyatında ilk biyografik eser – Edirneli Sehi Bey’in – Heşt Behişt’idir.

  • Tasavvuf alanında ilk şair – Ahmet Yesevi olur. ( ? - 1166 )

  • İlk anı türü örneği – Babür Şah – Babürname’dir.

  • İlk gezi türüyle eser – Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’dir.

  • İlk fabl örneği – Şeyhi’nin Harname’sidir.

  • Divan Edebiyatında mahallileşme akımının temsilcisi ve şarkıyı icad eden: Nedim’dir.

  • İlk özdeyiş örneklerini veren: Ali Bey / Lehçet’ül Hakayık

  • Tanzimat Edebiyatı sanatçısı olan Şinasi, batılı anlamda ilk fabl örneğini vermiştir.

  • İlk roman çevirisi – Fenelon’dan – Telemak ( Yusuf Kamil Paşa)

  • İlk roman örneği – Şemsettin Sami – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat.

  • İlk edebi roman – Namık Kemal – İntibah ( Sergüzeşt-i Ali Bey)

  • İlk tarihi roman – Namık Kemal – Cezmi ( 1880 )

  • İlk köy romanı – Nabizade Nazım – Karabibik ( 1890 )

  • İlk realist roman – Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası.

  • İlk psikolojik roman – Mehmet Rauf – Eylül’dür.

  • İlk modern roman örneklerini –Halit Ziya Uşaklıgil’in – Mai ve Siyah – Aşk-ı Memnu.

  • İlk tezli ( bir görüşü savunan ) romanımız – Nabizade Nazım – Zehra.

  • İlk öykü örneklerini – Ahmet Mithat Efendi – Letaif-i Rivayat ( Bilinene göre ilk)

  • Batılı anlamda ilk öyküye örnek – Saraipaşazade Sezai – Küçük Şeyler.

  • İlk tiyatro çevirileri – Ahmet Vefik Paşa – Moliere’den yapmıştır.

  • Sahneye konulan ilk tiyatro eseri – Namık Kemal – Vatan Yahut Silistre.

  • Şinasi’nin Edebiyata kazandırdığı ilkleri şunlardır:
    * İlk batılı anlamda tiyatro “Şair Evlenmesi” (1859)
    * Şinasi’nin ilk şiir çevirileri – Racine, Lamartine ve Fenelon’dandır.
    * Şinasi’nin ilk ilk fabl çevirileri – Fransız şair La Fontaine’dendir.
    * İlk makale örneği – Mukaddime ( Tercüman-ı Ahval’de yayımlandı.)
    * Noktalama işaretlerini ilk kullanan kişi Şinasi’dir.

  • İlk özel gazate – Tercüman-ı Ahval (1860) Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarıldı.

  • İlk epik tiyatro örneği – Haldun Taner – Keşanlı Ali Destanı.

  • İlk uyaksız şiir – Abdülhak Hamit Tahran yazmıştır.

  • Divan şiirinin ilk şairi – Hoca Dehhani’dir.

  • İlk pastoral şiir örneklerini – Abdülhak Hamit Tahran–Sahra’da vermiştir.

  • İlk resmi gazete – Takvim-i Vakayi (1831)

  • İlk yarı resmi gazete – Ceride-i Havadis (1840)

  • İlk dergi örneği – Münif Paşa Mecmua-ı Fünun’dur.

  • İlk mizah dergisi – Teodar Kasap’ın çıkardığı “Diyojen”.

  • İlk antoloji – Harabat (Ziya Paşa)

  • İlk günlük ( batılı anlamda ) Direktör Ali Bey “Seyahat Jurnali”

  • Yusuf Kamil Paşa’nın yazdığı yer adları bakımından zengin sözlük – “Lehçe-i Osmanî”

  • Batı anlayışındaki ilk edebiyat tarihçimiz – Fuat Köprülü

  • Kafiyeyi şiire serperek klasik nazım şekillerinden farklı ilk örnekleri veren – Tevfik Fikret

  • Edebiyatımızdaki milli dönemin açılmasına öncülük eden – Mehmet Emin Yurdakul



BATI EDEBİYATINDAKİ ÖNEMLİ YAZARLAR VE ESERLERİ
Eflatun : Devlet, Kanunlar, Ziyafet, Sokrates’in Savunması

Homeros : İlyada, Odisse

Sophokles : Kral Oidipus, Elektra, Trakhisli Kadınlar

Euripides : İphigeneia Alis’te, Orestes, Andromaque


Heredotos : Tarih

Çiçero : Nutuklar, Hitabet, Cumhuriyet, Dostluk

Vergilius : Bocilica, Georgeia

Seneca : Dialoglar, Troialılar, Agomennon


Dante : Divinia Commedia ( İlahi Komedya )

Ariosta : Çılgın Orlando

Tasso : Kurtarılmış Kudüs, Aminta

Cervantes : Don Quijote ( Don Kişot )


Montaigne : Denemeler
F. Bacon : Denemeler

Cornielle : Le Cid, Horace

Racine : Andromaque, Phedre

Moliere : Gülünç Kibarlar, Tartuffe, Adamcıl, Zoraki Hekim, Cimri, Hastalık Hastası

La Fontaine : Fabller

Pascal : Düşünceler

Montesquieu : Kanunların Ruhu, İran Mektupları

Voltaire : Henriade, Zadig

J.J Rousseau : İtiraflar, Toplum Sözleşmesi, Emile

Lamartine : Şairine Düşünceler, Graziella

V. Hugo : Hemani, Sefiller, Notr Dame de Paris, Cromwell, Cezalar

Balzac : Eugenie Grandot, Goriot Baba, Vadideki Zambak, Mutlağın Peşinde

Stendhal : Kırmızı ve Siyah, Parma Manastırı
Flaubert : Madam Bovary, Salambo, Duygusal Eğitim, Üç Hikâye
A. Daudet : Değirmenimden Mektuplar, Pazartesi Hikâyeleri, Sapho, Küçük Şey

E. Zola : Meyhane, Germinal, Deneysel Roman, Nana


Maupassant : Güzel Dost, Tombalak, Ayışığı, Küçük Roque

Baudelaire : Kötülük Çiçekleri


Albert Camus : Veba, Yabancı, Düşüş

Shakespeare : Venedik Taciri, Hamlet, Romeo ve Juliet, Othello, Kral Lear

Milton : Kaybolmuş Cennet

Daniel Defoe : Robinson, Crusoe

Charles Dickens : Antikacı Dükkânı, David Copperfield

Goethe : Faust

Schiller : Don Carlos, Wilhelm Tell

Puşkin : Maça Kızı, Çingeneler

Gogol : Müfettiş, Kumarcılar, Ölü Canlar

Dostoyevski : Suç ve Ceza, Budala, Karamazov Kardeşler

Tolstoy : Savaş ve Barış, Anna Karanina, İvan İlyiç’in Ölümü,Hacı Murat, Kazaklar

Gorki : Ana

İbsen : Hortlaklar, Halk Düşmanı

Edgar Allan Poe : Kuzgun, Annabel Lee, Canlar

Mark Twain : Missisipi’de Hayat

Jack London : Uçurum Halkı, Martin Eden, Vahşetin Çağrısı

Ernest Hemingurag : Çanlar Kimin İçin Çalıyor, Silahlara Veda

John Steinbeck : Gazap Üzümleri, Fareler ve İnsanlar, Sardalya Sokağı.



TÜRK EDEBİYATINDAN İLKLER

1 Türk edebiyatının ilk yazılı ürünleri : 8.yy’da yazılan Orhun Abideleri

2 İlk anı : Moğol imparatoru Babürşah’ın Babürname’si

3 İlk bibliyografya : Katip Çelebi’nin yazdığı Keşfü’z Zünun

4 Türk edebiyatının ilk tasavvuf şairi : Ahmet Yesevi

5 Türkçenin ilk dil bilgisi kitabı : Süleyman Paşa’nın yazdığı Sarf-ı Türki

6 Edebiyatımızda gezi türünün ilk örneği : Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi

7 Edebiyatımızda ilk Fabl Örnekleri : Şeyhi'nin Harnamesi

8 Batılı anlamda ilk Fabl Örnekleri : Şinasi tarafından verildi

9 İlk çeviri roman : Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon’dan yaptığı

Telemak çevirisidir.

10 İlk yerli roman : Şemsettin Sami’nin Taaşşuk u Talat ve Fitnat

(1872)

11 İlk edebi roman : Namık Kemal’in İntibah eseridir. (1876)



12 İlk tarihi roman : Namık Kemal Cezmi adlı eseri ( 1880 )

13 İlk köy roman : Nabizade Nazım’ın Karabibik eseridir. (1890)

14 İlk realist roman : Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası.

( 1896 )


15 İlk psikolojik roman : Mehmet Rauf’un yazdığı Eylül adlı eser

(1901)


16 İlk Modern roman örnekleri : Halit Ziya Uşaklıgil’in Mavi ve Siyah (1897)

Aşk-ı Memnu (1900)

17 İlk tezli ( bir görüşü savunan ) roman : Nabizade Nazım’ın Zehra’sıdır. (1896)

18 İlk öykü örnekleri : Ahmet Mithat Efendi’nin Letaif-i Rivayet

(1870-1895)

19 Batılı anlamda ilk öykü : Samipaşazade Sezai’nin Küçük Şeyleri’dir.

(1892)

20 İlk tiyatro çevirisi : Ahmet Vefik Paşa’nın Fransız Moliere’den



yaptığı çevirilerdir.(1869)

21 Sahnelenen ilk tiyatro : Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre.

22 Batılı anlamda ilk öykü : Şinasinin Şair Evlenmesi (1859)

23 İlk şiir çevirileri : Şinasi’nin Racine- Lamatine, Fenalon’dan

yaptığı çevriler (1859)

24 İlk makale : Şinasi’nin Tercüman-ı Ahval’de yayımladığı

Mukaddime (Önsöz)

25 İlk atasözleri kitabı : Şinasi Durub-ı Emsal-i Osmaniye

26 İlk noktalama işaretleri : Şinasi (1859)

27 İlk özel gazete : Şinasi ve Agah Efendi, Tercüman-ı Ahval

(1860)

28 Edebiyat sözcüğünü bizde ilk kullanan : Şinasi’dir.



29 İlk Epik Tiyatro : Haldun Taner’in Keşanlı Ali Destanı (1964)

30 İlk divan şairimiz : Hoca Dehhani (13 yy.)

31 İlk resmi gazete : Takvim-i Vakayi (1831)

32 İlk yarı resmi gazete : Ceride-i Havadis (1840) W. Churchill

33 İlk antoloji : Ziya Paşanın Harabat’ı

34 İlk Pastoral şiir : A.Hamit Tahran-Sahra

35 Aruzla ilk manzum tiyatro eseri yazan : A.Hamit (Eşber ve Sardanapal)

36 Heceyle Yazılan ilk manzum tiyatro eseri : A.Hamit-Nesteren

37 İlk Bibliyografya : Keşfü’z-Zünün-Kitap Çelebi

38 İlk hamse yazarı : Ali Şir Nevai


39 İlk tezkire : Ali Şir Nevai’nin Mecalisü’n-Nefais

40 İlk Mizah dergisi : Diyojen, Teodor Kasap

41 İlk fıkra yazarı : Ahmet Rasim

42 Bilinen ilk Türk yazarı : Yollug Tigin ve Vezir Tonyukuk

43 Türkçe yazılan ilk kitap : Kutadgu Bilig

44 İlk siyasetname : Kutadgu Bilig

45 İlk Mensur şiir örneklerini veren : Halil Ziya Uşaklıgil
46 Şiirde ilk defa “Türk” kelimesini kullanan : M.Emin Yurdakul
47 Dünya Edebiyatında ilk modern roman : Carvantes-Don Kişot

48 İlk edebi bildiriyi yayınlayan topluluk : Fecr-i Ati

49 İlk seyahatname : Mir’atü’l Memalik – Ali Seydi Reis

50 İlk edebiyat tarihçimiz : Abdulhalim Memduh Efendi

51 Batılı anlayıştaki edebiyat tarihçimiz : Fuat Köprülü

52 Dünya Edebiyatındaki ilk hikayeci ve eseri : Boccaio - Decameron

53 İlk natüralist eserimizin yazarı : N.Nazım - Zehra

54 Türkçenin ilk dilbilgisi kitabı : Süleyman Paşa – Sarf-i Türk

55 Divan edb. “Mahallileşme” akımının temsilcisi : Nedim

56 Şarkıyı icad eden : Nedim

57 İlk tarih ve coğrafya ansiklopedisi : Kamus’ül A’lam

58 İlk Türkçe sözlük : Şemseddin Sami Kamus-ı Türki

59 İlk Özdeyiş örneklerini veren : Ali Bey – Lehçetü’l Hakayık

60 Trajedi türünde ilk eser veren : Ali Haydar Bey

61 Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin : Orhun Abideleri

62 Edebiyatımızda objektif-eleştirinin nasıl olacağını ilk açıklayan : R.Mahmut Ekrem

63 Edebiyatımızda milli dönemin açılmasına öncülük eden : Mehmet Emin Yuradkul

64 Türkçenin zengin, güçlü bir dil olduğunu savunan ilk eser : Divan-ı Lutgat-it Türk

65 Konuşma dilinde yazılmış ilk hikayenin yazarı : Ömer Seyfettin

66 Kadın sorunun edebiyatımıza ilk kez girdiği roman : A.Mithat – Henüz On Yedi Yaşında

67 Dilde sadeleşmeyi savunan ilk yayın organı : Genç Kalemler

68 Kurtuluş Savaşımızı doğrudan işleyen ilk roman : Ateşten Gömlek

69 Hikayede gerçek anlamda ilk kez Anadoluyu işleyen : Refik Halit – Memleket Hikayeleri

70 Edebiyatımızın ilk kafiyesiz şiiri yazan : A. Hamit Tarhan–Validem

71 İlk köy şiiri : Muallim Naci – Köylü Kızların Şarkısı

72 İlk Alfabemiz : Göktürk alfabesi

73 Tekke şiirimizin babası : Ahmet Yesevi

74 İlk Türk destanı : Alp Er Tunga

75 Bizde Batılı anlamda ilk eleştiriyi yazan : Namık Kemal

76 İlk kadın romancımız : Fatma Aliye Hanım

77 Süslü nesrin ilk temsilcisi : Sinan Paşa

78 Dünyanın bilinen ilk destanı : Sümerlerin Gılgamış Destanı

79 Okullar için hazırlanan ilk edebiyat kitabı : R.Mahmut Ekrem – Talim-i Edebiyat

80 Dünyada Komedi türünün ilk büyük ustası : Aristofanes

81 Dünyada Trajedi türünün ilk büyük ustası : Aiskylos (Aşil)

82 İlk uyarlama tiyatro eserinin yazarı : A. Vefik Paşa

83 Deneme türünün kurucusu : Montaigne

84 En başarılı psikolojik roman yazarımız : Peyami Sefa

85 İlk psikolojik roman ve yazarı : Mehmet Rauf –Eylül

86 İlk çocuk şiirlerini yazan : Tevfik Fikret – Şermin.

Halil İbrahim ARSLANHAN

Sunar Nuri Çomu Lisesi



Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni www.edebiyatogretmeni.net


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət