Ana səhifə

TariH VE tariHİN ÇAĞlara ayrilmasi 1 Tarih ve Özellikleri


Yüklə 0.68 Mb.
səhifə7/9
tarix18.07.2016
ölçüsü0.68 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9




18. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ 14

Osmanlı-Rus Savaşı ve

Prut Antlaşması (1711)

Osmanlı-Venedik-Avusturya Savaşları Pasorofça Antlaşması (1715-1718)

Osmanlı-Rusya-Avusturya Savaşları ve Belgrat Antlaşması (1736-1739)

Osmanlı-Rus Savaşı ve Küçük Kaynarca Antlaşması (1768-1774)

Osmanlı-Rusya-Avusturya Savaşları Ziştovi-Yaş Antlaşmaları (1787-1792)

Nedenleri:

1-Kuzeyde Batlık Denizi’ne açılmak isteyen Rus Çarı I. Petro, İsveç Kralı XII. Şarl’ı Poltova Savaşı’nda yendi. Rusya kaçan İsveç kralını yakalama bahanesi ile Osmanlı topraklarına girdi.

2-Petro’nun Osmanlıya bağlı Eflak ve Boğdan beylerini Osmanlıya karşı kışkırtması

3-İsveç Kralı Şarl’ın Osmanlı padişahını Rusya’ya karşı kışkırtması

4-Osmanlı Devleti’nin İstanbul Antlaşması ile Rusya’ya kaptırdığı yerleri geri almak istemesi
Bu nedenler ile Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş açtı (1711). Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa, Rus ordusunu Prut nehrinde kıstırdı. Zor durumda kalan Petro barış istemek zorunda kaldı. Yeniçeri askerlerine güvenemeyen Baltacı Mehmet Paşa, Rus ordusunu yok etmek yerine, onlar ile Prut Antlaşması’nı imzaladı (1711).
Prut Antlaşmasının Maddeleri :

1-İstanbul Antlaşması ile Rusya’ya bırakılan Azak kalesi ve çevresi Osmanlı Devleti’ne geri iade edilecek,

2-Rusya, İstanbul’da daimi bir elçi bulunduramayacak,

3-Rusya, Lehistan’ın iç işlerine karışmayacak

4-İsveç kralı serbestçe ülkesine dönebilecek,
Prut Antlaşmasının Önemi:

●Osmanlı Devleti İstanbul Antlaşması ile Rusya’ya kaptırdığı yerleri geri aldı.

●Prut Antlaşmasındaki başarı, Karlofça Antlaşması ile kaybedilen yerlerin geri alınabileceği umudunu artırmıştır.


Nedenleri:

1-Osmanlı Devleti’nin Karlofça Antlaşması ile Venedik’e kaptırdığı yerleri, geri almak istemesi,

2-Venediklerin baskısı altında ezilen Mora halkının Osmanlıdan yardım istemesi,

3-Venediklilerin Osmanlı ticaret gemilerine saldırmaları,
Osmanlı Devleti Venedik’e savaş ilan etti. Sadrazam Silahtar Ali Paşa kısa sürede Mora’yı Venediklilerden geri aldı. Osmanlı Devleti’nin bu başarısından korkan Avusturya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Osmanlı Devleti, yeniçerilerin disiplinsizliği yüzünden Avusturya karşısında başarılı olamadı. Avusturya Belgrat’ı ele geçirerek Sırbistan üzerine yürüdü. Yeni sadrazam Damat İbrahim Paşa, Avusturya ve Venedik ile Pasarofça Antlaşması imzalandı (1718).
Pasarofça Antlaşmasının Maddeleri:

1-Eflak’ın batısı, Belgrat, Sırbistan’ın kuzeyi Avusturya’ya bırakılacak

2-Mora Yarımadası, Osmanlılara bırakılacak

3-Arnavutluk, Hersek ve Dalmaçya kıyıları Venedik’e bırakılacak,

Pasarofça Antlaşmasının Önemi :

● Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nde Lale Devri başladı.

●İlk kez Çelebi Mehmet zamanında başlayan Osmanlı-Venedik Savaşları kesin olarak sona erdi.

●Karlofça Anlaşmasında kaybedilen Mora geri alındı. Ancak Belgrat Avusturya’ya bırakıldı. Yeni toprakların kaybedilmesi üzerine Osmanlı Devleti dış politikasını değiştirmiş savunmaya yönelik bir politika izlemeye başlamıştır.



Nedenleri:

1-Rusya’nın Lehistan’ın iç işlerine karışması

2-Pasarofça Antlaşmasından sonra Rusya ile Avusturya arasında gizli bir ittifak kurulması

3-Rusların Kırım’a girmeleri ve Bahçesaray’ı yakıp yıkmaları,

4-Osmanlı-İran Savaşlarında Kırım Hanının Osmanlıya göndereceği yardımın Rusya tarafından engellenmesi
Bu nedenler ile savaş başladı. Osmanlı Devleti, Rusya ve Avusturya’ya karşı başarılar kazandı. Fransa’nın da arabuluculuk etmesi sonucunda Avusturya ve Rusya ile ayrı ayrı Belgrat Antlaşması imzalandı (1739).
Belgrat Antlaşmasının Maddeleri:

1-Ruslar savaşta aldıkları yerleri geri verecek

2-Azak kalesi Ruslarda kalacak ancak Ruslar bu kaleyi yıkacak

3-Rusya, Karadeniz ve Azak Denizinde savaş gemisi ve tersane bulunduramayacak

4-Avusturya, Pasarofça Antlaşması ile aldığı yerleri geri verecek (Banat hariç)
Belgrat Antlaşmasının Önemi :

●Osmanlı Devleti’nin 18. yüzyılda imzaladığı son kazançlı antlaşmadır.

● Karadeniz’in Türk gölü olduğu son kez kabul edilmiştir.

●Fransızları arabuluculuğundan dolayı Fransızlara verilen kapitülasyonlar sürekli hale getirildi (1740).

● Bu başarıda Humbaracı Ahmet Paşa’nın askeri alandaki ıslahatları etkili olmuştur.

● Osmanlı Devleti, Pasarofça Antlaşması ile Avusturya’ya kaptırdığı yerleri (Banat hariç) geri aldı.




Nedenleri:

1-Rus Çariçesi II. Katerina’nın Kırım’ı, Kafkasları ele geçirmek istemesi,

2-Rus Çariçesi Katerina’nın Lehistan’daki

taht mücadelelerine karışması üzerine, Lehlilerin Osmanlıdan yardım istemesi,


Baltık Denizi ve İngilizlerin de yardımı ile Cebelitarık’tan Akdeniz’e gelen Rus donanması Çeşme önlerinde Osmanlı donanmasını yakmıştır (Çeşme Bozgunu 1770). Kartal Meydan Muharebesinde 180 bin kişilik Osmanlı Ordusu, 30 bin kişilik Rus Ordusu karşısında ağır bir yenilgi aldı. Bu olayları duyan III. Mustafa kederinden ölmüştür. Tahta geçen I. Abdülhamit barış istemiş, Küçük Kaynarca Antlaşması imzalanmıştır (1774).

Küçük Kaynarcanın Maddeleri:

1-Kırım bağımsız olacak

2-Rusya, Karadeniz’de donanma bulundurabilecek ve Rus ticaret gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecek,

3- Ruslara da kapitülasyonlar verilecek,

4-Osmanlı Devleti, Rusya’ya savaş tazminatı verilecek

5-Rusya, Osmanlı Devletindeki Ortodoksların haklarını koruyacak
Küçük Kaynarca Antlaşmasının Önemi :

●Osmanlı Devleti’nin 18. yüzyılda imzaladığı en ağır antlaşmadır.

●Ortodoksları himaye hakkını elde eden Rusya, Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışma fırsatı bulmuştur.

● İlk defa halkı Müslüman olan bir ülke Osmanlı Devleti’nden ayrılmıştır. (Kırım)

● Osmanlı Devleti ilk defa savaş tazminatı ödedi

● Karadeniz Türk gölü olmaktan çıkmıştır.

●Ruslar ilk kez kapitülasyonlardan yararlanmaya başladı.

● Balkanlar ve Boğazlar Rus tehdidine açık hale gelmiştir.





Nedenleri:

1-Gizli antlaşma yapan Rusya ve Avusturya’nın, Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşması

2-Rus Çariçesi II. Katerina bağımsız olan Rusya’ya girerek burayı işgal ettiğini duyurdu.

Bu nedenler ile I. Abdülhamit Rusya’ya savaş ilan etti. Avusturya Rusya’nın yanında savaşa girdi. Fransa’da ihtilal çıkması üzerine Avusturya, Osmanlı Devleti ile Ziştovi Antlaşmasını imzalayarak savaştan çekildi (1791). Bu antlaşma ile Avusturya aldığı yerleri geri vermiştir.



Ziştovi Antlaşmasının Önemi:

●Kanuni Devri’nde başlayan Osmanlı-Avusturya Savaşları kesin olarak sona ermiştir.

Ziştovi Antlaşmasından sonra yalnız kalan Rusya, Osmanlı Devleti ile Yaş Antlaşmasını imzalamıştır (1792).

Yaş Antlaşmasının Maddeleri:

1-Osmanlı Devleti Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul edecek,

2-Dinyester Irmağı iki ülke arasında sınır olacak

Yaş Antlaşmasının Önemi:

●Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nin Yıkılış Dönemi başladı.

●Osmanlı Devleti, Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu resmen kabul etti.


Osmanlı-İran Savaşları

İran’daki karışıklardan yararlanmak isteyen Rusya İran’a saldırınca, Osmanlı Devleti de İran’a girdi. Fransa’nın araya girmesi sonucu, Rusya ile İstanbul Antlaşması (1724) imzalandı. Buna göre, İran’ın kuzeyi Rusya’ya, batısı Osmanlı Devleti’ne bırakılmıştır. Bu durumu kabul etmeyen İran Osmanlıya savaş açtı. Sonuçta Kerden (II. Kasr-ı Şirin Antlaşması) imzalandı (1746). Buna göre I. Kasr-ı Şirin Antlaşması esas alınmış ve Zağros Dağları sınır kabul edildi. Böylece günümüze kadar süren dostluk dönemi başlamıştır.



18. YÜZYIL ISLAHATLARI 15

Lale Devri Islahatları (1718-1730)

I. Mahmut’un Islahatları

III. Mustafa’nın Islahatları

I. Abdülhamit’in Islahatları

III. Selim’in Islahatları

18. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp, 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren devire Lale Devri denir. Devrin Padişahı III. Ahmet, sadrazamı ise Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır.

Lale Devri Islahatları:

●Avrupa’ya ilk kez geçici elçiler gönderildi.

●Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika ilk kez Türk matbaasını kurdu (1727).

●Yalova’da bir kağıt fabrikası kuruldu.

●Tulumbacılar Bölüğü adı ile ilk kez bir itfaiye bölüğü kuruldu.

●İstanbul’da bir kumaş fabrikası ve çini atölyesi kuruldu.

●İlk kez çiçek aşısı uygulandı.

●İstanbul’un çeşitli yerlerinde pek çok kütüphane açıldı.

●Pek çok doğu klasiği Türkçe’ye çevrildi.
Not 1: Lale Devri Osmanlı Devleti’nde, batının üstünlüğünün kabul edildiği ve batının örnek alınarak ıslahatlar yapıldığı ilk dönemdir.
Not 2: Lale Devri, bu dönemde devam eden Osmanlı-İran Savaşları hariç genelde barışçı bir politikanın benimsendiği devir olmuştur.


III. Ahmet’ten sonra tahta geçen I. Mahmut ilk iş olarak İstanbul’un asayişini yeniden sağladı. Patrona Halil ve arkadaşları yakalanarak idam edildi.

Islahatları:

● Aslen bir Fransız olan Humbaracı Ahmet Paşa, Topçu ve Humbaracı ocaklarını modern usullere göre yeniden bir düzene soktu.


● Humbaracı Ahmet Paşa orduda bölük, alay, tabur sistemini kurdu.
● Avrupai tarzda subay yetiştirmek amacı ile “Kara Mühendishanesi” kuruldu.
● Maliyeyi düzeltmek amacı ile çalışmalar yapıldı.


●Fransız Baron dö Tott topçu ve istihkam askerlerini düzenlemeye çalıştı. Hafif ve hızlı toplar döküldü.

● “Sürat topçuları Ocağı” kuruldu.

●Haliç’te “Hendeshane” adıyla denizcilik ve topçuluk öğretimi yapılan yeni bir okul açıldı.

●Deniz subayı yetiştirmek amacıyla “Deniz Mühendishanesi” kuruldu.

●Maliye alanında da çalışmalar yapıldı. III. Mustafa devri 18. yüzyılda maliyenin en iyi durumda olduğu devirdir. Bu dönemde maliye açık vermemiştir.


●Sürat Topçuları Ocağını geliştirdi.
●Karadeniz ve Eğe kıyılarında yeni tersaneler kuruldu.
●Ordunun subay ihtiyacını karşılamak için “İstihkam Okulu” açıldı.
●Askerlikle ilgili batı dillerindeki eserler Türkçe’ye çevrildi.
●Mali alanda da çalışmalar yapıldı. Temelde iç borçlanma esasına dayana “Esham Sistemi” kuruldu.


● Avrupai tarzda “Nizam-ı Cedit Ocağı” adı ile bir ordu kurdu.

●III. Selim Nizam-ı Cedit Ocağı’nın ihtiyacını karşılamak için “İrad-ı Cedit” adıyla ayrı bir hazine kurdurdu.


●Kara ve Deniz Mühendishanesi geliştirlerek, Mühendishane-i Berr-i Hümayun ve Mühendishane-i Bahr-ı Hümayun adı verildi.
●Batıdaki bilim, teknik ve siyasi alandaki gelişmeleri takip edebilmek amacıyla Londra-Paris-Viyana-Berlin gibi merkezlerde daimi elçilikler kuruldu.
●Fransızca okullarda ilk kez yabancı dil olarak okutulmaya başlandı.
●Yerli malı kullanımı için çaba harcandı.
●İlk devlet matbaası kuruldu.
1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı’nın devam ettiği bir sırada, Nizam-ı Cedit Ordusunun İstanbul’da olmamasını fırsat bilen bazı yeniçeriler, ıslahatların önemini kavrayamayan halk kitlesini de yanlarına alarak Kabakçı Mustafa önderliğinde ayaklandılar. İsyancılar Nizam-ı Cedit kışlalarına basarak ocağı dağıttılar. III. Selim’i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa’yı padişah ilan ettiler.

●17.yüzyıl ıslahatlarından farklı olarak Avrupa örnek alınmıştır.

● 18. yüzyıl ıslahatları 17. yüzyıl ıslahatlarına göre daha köklüdür.

●Askeri alanda ağırlıklıdır.

Islahatlar, yapan kişilerin döneminde geçerli olmuş bir devlet politikası haline gelememiştir.

● Islahatlar, yeniçerilerin, halkın ve ulemanın tepkisiyle karşılaşmıştır.

●Yönetim ve hukuk alanında ıslahat yapılmamıştır.

● 17. yüzyıl ıslahatlarına göre daha başarılıdır ama devletin çöküşü önlenememiştir.

●Devlet adamları tarafından yapılmıştır.



1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət