Ana səhifə

TariH VE tariHİN ÇAĞlara ayrilmasi 1 Tarih ve Özellikleri


Yüklə 0.68 Mb.
səhifə6/9
tarix18.07.2016
ölçüsü0.68 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9


17. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ 12

OSMANLI - İRAN İLİŞKİLERİ

OSMANLI - AVUSTURYA İLİŞKİLERİ

OSMANLI – LEHİSTAN İLİŞKİLERİ

II. VİYANA KUŞATMASI (1683-1699)

Fatih, Akkoyunlular ile Otlukbeli Savaşı’nı yaparak Akkoyunluları yenmişti. Bu yenilgiden sonra zayıflayan Akkoyunlu topraklarında Safevi Devleti kuruldu. Yavuz Sultan Selim Çaldıran Savaşı ile Safevi Devletine büyük bir darbe vurdu. Kanuni de Safeviler üzerine üç sefer düzenleyerek Amasya Antlaşması’nı imzaladı ve iki devlet arasında barış dönemi başladı. 1577 yılında tekrar başlayan savaşlar, Kasr-ı Şirin Antlaşması’nın imzalanmasına kadar devam etti.
1) III. Murat Dönemi Osmanlı- İran İlişkisi

İran’daki karışıklardan yararlanmak isteyen III. Murat, Sokullu Mehmet Paşa’nın karşı çıkmasına rağmen Lala Mustafa Paşa’yı İran üzerine gönderdi. Mustafa Paşa, Tebriz, Gürcistan, Azerbeycan’ı aldı. Zor durumda kalan İran ile İstanbul (Ferhat Paşa) Antlaşması imzalandı (1590).



İstanbul Antlaşması’nın Önemi :

● Azerbeycan, Gürcistan, Dağıstan Osmanlı Devleti’nde

kaldı. Böylece Osmanlı sınırı doğuda Hazar Denizi’ne

kadar genişledi.

● Osmanlı Devleti, doğuda en geniş sınırlara ulaştı.
2) 1603 - 1611 Osmanlı - İran Savaşları

İran Şahı Şah Abbas, Ferhat Paşa Antlaşması ile kaybettiği yerleri geri almak için Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Şah Abbas kaybettiği yerleri geri aldı. Celali isyanları ile uğraşan Osmanlı Devleti, İran ile Nasuh Paşa Antlaşmasını imzaladı (1611). Bu antlaşma ile İran, Osmanlıya her yıl 200 deve yükü ipek verecekti.



Nasuh Paşa Antlaşmasının Önemi :

● Osmanlı Devleti Ferhat Paşa Antlaşması ile aldığı yerleri

geri kaybetmiştir.
3) 1617- 1618 Osmanlı - İran Savaşları

İran’ın vaat ettiği ipeği vermemesi üzerine savaş tekrar başladı. İran’ın isteği ile Serav Antlaşması imzalandı (1618). Bu antlaşmaya göre İran, Osmanlıya her yıl 100 deve yükü ipek ödemeyi kabul etti.


4) 1622-1639 Osmanlı – İran Savaşları

Bu savaşlar İran’ın Bağdat’ı işgal etmesi üzerine başladı. İran, Irak’ı ele geçirip Mardin’e kadar ilerledi. IV. Murat İran üzerine iki sefer düzenledi. Bunlardan ilki olan Revan Seferi ile Doğu Anadolu, Bağdat Seferi ile Irak geri alınmıştır. Bu arada Şah Abbas’ın ölmesi üzerine, İranlılar barış istediler. İki devlet arasında Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalandı.



Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)

Maddeleri:

● Azerbeycan ve Revan İran’a bırakıldı.

● Bağdat Osmanlı Devleti’nde kaldı.

● Zağros Dağları iki ülke arasında sınır kabul edildi.



Önemi:

● Bu antlaşma ile bugünkü Türkiye – İran sınırı büyük

ölçüde çizilmiştir.


Kanuni döneminde yapılan Mohaç Meydan Savaşı sonucunda Osmanlı – Avusturya sınır komşusu olmuş ve böylece iki ülke arasında ilişkiler başlamıştı.
1) 1593-1606 Osmanlı –Avusturya Savaşları

Nedenleri:

● Avusturya’nın, Osmanlı Devleti’ne vermesi gereken vergiyi, ödememesi,

● Avusturya’nın Erdel, Eflak ve Boğdan’ı Osmanlıya karşı kışkırtması

III. Murat zamanında başlayan savaşlar III. Mehmet döneminde de devam etti. III. Mehmet ordunun başında sefere çıktı. Avusturya ile yapılan Haçova Meydan Savaşı ile Avusturya ordusu bozguna uğratıldı (1596). Osmanlı ordusu Eğri, Kanije, Estergon’u ele geçirdi.

Avusturyalılar Kanije’yi geri almak için harekete geçtiler. Kale, Tiryaki Hasan Paşa tarafından savunuldu. Hasan Paşa Avusturya’yı bozguna uğrattı.

Avusturya’ya yardım eden eflak Boğdan beyleri tekrar itaat altına alındı.

I. Ahmet döneminde İran tehlikesi ve Celali isyanları devleti güç durumda bıraktı. Bunun üzerine Avusturya ile Zitvatoruk Antlaşması imzalandı .

Zitvatoruk Antlaşması (1606)

Maddeleri:

● Eğri, Estergon, Kanije kaleleri Osmanlı da kalacak

● Avusturya artık Osmanlıya vergi ödemeyecek

● Avusturya Kralı, protokol bakımından Osmanlı

padişahına eşit sayılacak

Önemi:

● Bu antlaşma ile Osmanlı Devletinin İstanbul

Antlaşması ile Avusturya üzerinde kurduğu

üstünlüğü sona erdi.


2) 1662-1664 Osmanlı – Avusturya Savaşları

Avusturya’nın Osmanlı’ya isyan eden Erdel Beyine yardım etmesi üzerine Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, Avusturya’ya savaş açtı. Fazıl Ahmet Paşa, Uyvar Kalesini alarak Avusturya ile Vasvar Antlaşması’nı imzaladı



Vasvar Antlaşması (1664)

Maddeleri:

● Uyvar Osmanlı’ya bırakılacak

● Avusturya Erdel’in iç işlerine karışmıyacak

Avusturya, Osmanlı’ya savaş tazminatı ödeyecek



Önemi:

● Avusturya’dan toprak kazanılan son anlaşmadır. Son

kez savaş tazminatı alınmıştır.


1) II. Osman Dönemindeki İlişkiler

Lehistan’ın Osmanlı Devleti’ne bağlı Boğdan’ın iç işlerine karışması üzerine sefere çıkan II. Osman Hotin Kalesi’ni kuşattı. Ancak yeniçerilerin disiplinsizliği yüzünden alınamadı ve Avusturya ile Hotin Antlaşması imzalandı .



Hotin Antlaşması (1621)

Maddeleri:

● İki taraf birbirinin topraklarına saldırmayacak

● Lehistan, Osmanlı’ya bağlı Kırım Hanlığı’na vergi vermeye devam edecek

Not: II. Osman Hotin Seferi’nden sonra Yeniçeri Ocağı’nı kaldırma fikrini ilk kez ortaya atmıştır. II. Osman bu fikri duyan yeniçeriler tarafından öldürülmüştür.
2) IV. Mehmet Dönemindeki İlişkiler

Lehlilerin Osmanlı’ya bağlı Ukrayna Kazaklarına saldırmaları üzerine savaşlar tekrar başladı. IV. Mehmet ve Fazıl Ahmet Paşa ordunun başında sefere çıkarak Leh ordusunu yenmiştir. Bunun üzerine Lehliler ile Bucaş Antlaşması imzalandı.



Bucaş Antlaşması (1672)

Maddeleri:

● Podolya Osmanlı’ya bırakılacak

● Lehistan Osmanlı’ya vergi verecek

● Lehistan Ukrayna dan çekilecek



Önemi:

● Bu antlaşma, Osmanlı Devletinin topraklarına toprak

kattığı son antlaşmadır.

● Osmanlı Devleti batıda en geniş sınırlara ulaştı.




Katolik Avusturya Kralı I. Leopold, Protestan Macarları mezhep değiştirmeye zorluyordu. Macarlar Tököli İmre önderliğinde isyan ederek Osmanlı Devleti’nden yardım istediler.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, padişah IV. Mehmet’i ikna ederek Avusturya meselesini halletmek için Avusturya üzerine sefere çıktı ve Viyana’yı kuşattı (1683).

Viyana kuşatmasının uzun sürmesi üzerine Papa’nın desteği ile Avusturya, Almanya ve Lehistan’dan oluşan bir ordu oluşturuldu. Bu ordu, Tuna nehrini tutmakla görevli Kırım Hanı’nın ihaneti üzerine, Osmanlı ordusunu arkadan vurdu. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Alamandağı Meydan Savaşı’nı kaybederek Belgrad’a çekildi. Merzifonlu, padişahın emri ile burada idam edildi.

Kutsal İttifak’ın Kurulması

Bu durumdan yararlanmak isteyen Papa’nın gayretleriyle Avusturya, Lehistan, Venedik, Rusya ve Malta kuvvetlerinden oluşan “Kutsal İttifak” kuruldu. Bu ittifak karşısında Osmanlı ordusu başarısız oldu.

Sadrazam Amcazade Hüseyin Paşa’nın padişahı ikna etmesi sonucu, Osmanlı Devleti Karlofça Antlaşmasını imzaladı.

Karlofça Antlaşması (1699)

Maddeleri:

● Temeşvar ve Belgrad hariç tüm Macaristan ve Erdel

Avusturya’ya bırakılacak

● Podolya, Ukrayna Lehistan’a bırakılacak

● Mora, Dalmaçya kıyıları Venedik’e bırakılacak

● Antlaşma 25 yıl geçerli olacak

Rusya ile de Karlofça Antlaşmasını tamamlayıcı İstanbul Antlaşması imzalandı.

İstanbul Antlaşması (1700)

Maddeleri:

● Azak kalesi Rusya’ya bırakılacak

● Rusya, İstanbul’da daimi elçi bulundurabilecek

● Rus Hristiyanları kutsal yerleri serbestçe ziyaret

edebilecek.

Sonuçları:

● Türklerin Avrupa karşısında Malazgirt Savaşı ile

başlayan ilerleyişi durmuş, Sakarya Meydan

Savaşı’na kadar süren geri çekilme süreci başladı.

● Osmanlı Devleti ilk defa toprak kaybetti.

● Rusya, Azak kalesini alarak Karadeniz’e inme fırsatı

buldu.

● Osmanlı Devletinde duraklama dönemi sona erdi,



gerileme dönemi başladı.

● Osmanlıların Orta Avrupa egemenliği sona erdi.


Not: Rusya ile yapılan ilk resmi antlaşma Bahçesaray Antlaşmasıdır (1681).

OSMANLI – VENEDİK İLİŞKİLERİ

Osmanlı-Venedik ilişkileri 17. yüzyılda Girit adası yüzünden bozuldu.

Nedenleri:

● Girit teki korsanların Osmanlı gemilerine saldırması

● Girit’in önemli bir konumda bulunması

Osmanlı Devleti Venedik’e savaş açarak adayı kuşattı (1645). Girit’in Hanya Kalesi ele geçirildi. Arkasından Kandiye kuşatıldı. Kalenin kuşatılması uzun süre devam etti. Nihayet Fazıl Ahmet Paşa, Kandiye Kalesi’ni de ele geçirdi. Böylece Girit’in fethi tamamlanmış oldu (1669). Böylece Doğu Akdeniz ve Çanakkale Boğazının güvenliği sağlandı.



Not 1: Girit adası kuşatması, Osmanlı Devleti’nin en uzun süreli deniz kuşatmasıdır.

Not 2: Girit fethinin uzaması Osmanlı donanmasının ne kadar gerilediğini gösterdi.






17. YÜZYILDAKİ İÇ İSYANLAR 13

1- Merkez (İstanbul) İsyanları

2- Celali İsyanları

3- Eyalet İsyanları

Bu isyanlar genellikle kapıkulu ve yeniçeriler tarafından çıkarılmıştır. İstanbul’da çıkan bu isyanlara bazen halk ve ulema da katılmıştır.

Nedenleri:

● Cülus bahşişlerinin ödenmemesi

● Yeniçerilere üç ayda bir ödenen ulufenin geciktirilmesi ve ayarı düşük akçe ile ödenmesi.

● Kapıkulu teşkilatının bozulması

● Kapıkullarının menfaatlerine ters düşen padişah ve devlet adamlarını görevlerinde uzaklaştırmak istemeleri

Sonuçları:

○ Bu isyanlar devlet merkezinde huzur ve güvenin bozulmasına yol açmıştır.

○ Devlet adamları devlet otoritesinin sağlanabilmesi için sert önlemler almışlardır.

○ Askeri isyanlar sonucunda ilk defa bir Osmanlı padişahı öldürülmüştür. Bu durum yeniçerilerin devlet içindeki gücünü artırmış, padişahların yönetimdeki etkinliğini azaltmıştır.



Yavuz döneminde Anadolu’da Bozoklu Celal isimli birisi isyan etti. Bu isyan Yavuz tarafından bastırıldı. Bundan sonrada Anadolu’da çıkan isyanlara Celali İsyanları denmiştir.

Nedenleri:

● Tımar sisteminin bozulması,

● Halktan alınan vergilerin artırılması,

● Ekonomik durumun bozulması

● Merkezi otoritenin zayıflaması ve devlet adamlarının yetersizliği

● Haçova Meydan Savaşı’ndan kaçan askerlerin Anadolu’ya gitmesi



Sonuçları:

○ Anadolu’da huzur ve güven bozuldu. Köyden kente göçler oldu.

○ Anadolu’da can ve mal güvenliği kalmadı. Halkın devlete güveni azaldı.

○ Anadolu’da ekonomik hayat durgunlaşmış, üretim azalmıştır. Vergiler toplanamadığı için devletin gelirleri azalmıştır.

○ Osmanlı Devleti, Avusturya ve İran ile yaptığı savaşlarda zor duruma düştü.

Not: Celali isyanlarının dini bir yönü olmadığı gibi isyancılar devlet düzenini değiştirmeyi de amaçlamamışlardır.


XVII. yüzyılda devlet otoritesinin zayıflaması bazı eyaletlerde isyanların çıkmasına neden oldu. Bu isyanlar bazen eyaletlerin başındaki yöneticiler, bazen de bu yöneticilerin tutumu üzerine reaya tarafından çıkarıldı.

Ayrıca Yemen, Bağdat, Kırım, Eflak, Erdel, Boğdan eyaletlerinde çıkan isyanlar da devleti uzun süre uğraştırmıştır.







17. YÜZYILDAKİ ISLAHAT (YENİLİK) HAREKETLERİ

II. Osman (Genç Osman)

IV. Murat

Islahatçı Sadrazamlar

Islahatların Özellikleri

17. yüzyılda ıslahat yolunda ilk ciddi adımı Genç Osman atmıştır. Genç Osman’ın ıslahatları şunlardır:



1- Şeyhülislam’ın fetva vermek dışındaki yetkilerini elinden aldı. Böylece ilmiye sınıfının devlet işlerine karışmasını önlemiştir.

2- Maliyeye önem verdi. Din adamlarına ve askerlere fazladan verilen paraları kesti.

3- Genç Osman, saray dışı evlilik yaparak sarayı halka açmaya çalışmıştır. Genç Osman bu yönü ile sosyal alanda ıslahat yapan ilk padişahtır.

4- İlk kez Yeniçeri Ocağını kaldırmayı düşünmüştür. Bunu haber alan yeniçeriler Genç Osman’ı öldürmüşlerdir.



1- İçki, tütün, gece sokağa çıkma yasağı getirmiştir.

2- Koçi Bey’e duraklamanın nedenleri ve çareleri ile ilgili Koçi Bey Risalesi’ni hazırlattı.

3- Kuvvet ve şiddet yoluyla devlet otoritesini yeniden sağlamıştır.

4- Yeniçeri ve sipahi zorbalarını ortadan kaldırdı. Bu durum İstanbul’da asayiş ve güvenliğin yeniden kurulmasını sağladı.

5- İran üzerine iki sefer düzenledi. Bu seferler sırasında Anadolu’daki Celaliler ortadan kaldırılmış, emniyet ve güvenlik sağlanmıştır.

6- Tımarlar eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlere verilmiştir.

a-Kuyucu Murat Paşa

I. Ahmet devrinde sadrazam olmuştur. Celali isyanlarına karşı sert tedbirler aldı. Bunun için bir çok isyancıyı idam ettirdi.



b-Tarhuncu Ahmet Paşa

IV. Mehmet zamanında sadrazam oldu. Tarhuncu Ahmet Paşa’nın ıslahatları şunlardır:



1- Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil etti.

2- Bütçe açığının saray masraflarının çokluğundan ve lüzumsuz harcamalardan kaynaklandığını görerek bunları azaltmaya çalıştı.

3- Osmanlıda ilk defa resmi devlet bütçesini hazırladı.

4- Divan üyeleri ve bazı yöneticilerden hazineye para aktardı.

Çıkarı elden giden kimselerin faaliyetleri sonucunda, Tarhuncu Ahmet Paşa idam edilmiştir.





c- Köprülü Mehmet Paşa

Valide Turhan Sultan’ın teklifi üzerine, Köprülü Mehmet Paşa bazı şartlar karşılığında sadrazam olmayı kabul etmiştir. Böylece şart koşarak sadrazam olan ilk kişi olmuştur. Faaliyetleri:



1- İlk iş olarak ilmiye sınıfı ile uğraştı. Ulemaya nasihatlarda bulundu.

2- Devletten haksız yere alınan

paraları kesti.



3- Erdel’deki isyanı bastırdı.

4- Savaştan kaçan yeniçerileri

cezalandırdı.



5- Devletin gelir ve giderlerini dengeleyerek maliyeyi düzenledi.

6- Devlet kadrolarına işin ehli olan kişileri atadı.

7-Çanakkale Boğazındaki Venedik ablukasını kaldırdı.

8-Venedikliler tarafından işgal edilen İmroz, Limni’yi geri aldı.



d- Köprülü Fazıl Ahmet Paşa

Babası Köprülü Mehmet Paşa’dan sonra sadrazam oldu.



1- Maliyeye önem vererek bütçe açığını kapattı.

2- Orduyu disiplin altına aldı.

3- Venediklilerden Girit adasını aldı.

4- Avusturya’dan Uyvar kalesini alıp, Vasvar Antlaşmasını imzaladı.

5- IV. Mehmet ile Lehistan seferine çıkarak Bucaş Antlaşmasını imzaladı.

17. yüzyılda köprülüler ailesinden sadrazamlık makamına getirilen diğer devlet adamları şunlardır:



e- Merzifonlu Kara Mustafa Pş.

II. Viyana kuşatmasındaki başarısızlığı yüzünden idam edildi.



f- Köprülü Fazıl Mustafa Paşa

ğ- Amcazade Hüseyin Paşa

Kutsal İttifak savaşlarına son vererek Karlofça ve İstanbul Antlaşmalarını imzaladı.




1- Bu dönem ıslahatları gelişme aşaması bulamamış düşünce aşamasında kalmıştır.

2- Kuvvet ve şiddet yolu ile ülkede asayişin sağlanması yoluna gidilmiştir.

3- Islahatlarda Avrupa örnek alınmamıştır.

4- Yeniçeri, ulema ve halkın tepkisi ile karşılaşmıştır.

5- Yönetim, hukuk ve teknik alanlarda ıslahat yapılmamıştır.

6- Duraklamaya çözüm olmadı.

7- Islahatların ağırlık noktasını ordu ve ekonomi oluşturur.

8- Islahatların öncülüğünü padişah ve devlet adamları yapmış ve ıslahatlar şahıslara bağlı kalmıştır.

1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət