Ana səhifə

Qäzänfär Räcäbov Azärbaycan Pedaqojì Rus dìlì vä


Yüklə 46.51 Kb.
tarix24.06.2016
ölçüsü46.51 Kb.

Azärbaycan Arxeologìyasí Azerbaijan Archeology

1999 Vol.: 1 Num.: 3-4





Â

ETNOQRAFÌYA TARÌX ELMÌDÌR

Qäzänfär Räcäbov

(Azärbaycan Pedaqojì Rus dìlì vä

Ädäbìyyatí Ìnstìtutu)


Ìnsan cämìyyätìnìn keçmì­åì­nì öyränmäk, onun hazírkì väzìy­yä­tì­nì vä gäläcäk perspektìvlärìnì därk etmäk üçün tarìx elmìnìn böyük ähämìyyätì vardír. Tarìxì öyränmäk­lä, ìnsan ondan nümunä götürür vä ta­rìxì keçmìåìn bütün müsbät cä­hät­lärìnì mänìmsäyìr kì, onlarí daha da ìnkìåaf etdìrsìn. Bäåärìy­yät keçmìådä buraxílmíå sähvlärì täkrar etmämäk üçün tarìxdän därs alír. Här bìr åäxs tarìxì öyrän­mäk­lä öz bìlìklärìnì zängìnläå­dì­rìr, dünyagörüåünü genìåländìrìr.

Tarìxì öyränmäyìn elmì-prak­tìk ìdrakì ähämìyyätì ìlä yanaåí tär­bìyävì ähämìyyätì dä vardír. Gänc näsìl tarìxì öyränmäklä özü­nün cämìyyät qaråísínda borcunu vä väzìfälärìnì därk edìr, beynälxalq münasìbätlärdän vä ölkänìn daxìlì häyatínda baå verän hadìäslärdän düzgün nätìcä çíxarmaõí bacarír. Ta­rìx gänclärdä sìyasì sayíqlíq, düå­män hansí cìldä gìrìrsä gìrsìn onu tanímaq bacaríõí vä ona qaråí baríåmazlíq ruhu tärbìyä edìr. Ta­rìx gänclärì ìgìd, märd, mätìn, mü­barìz vä düåmänä qaråí amansíz ol­maõa çaõírír. Müasìr ìnsan ulula­rí­nín tarìxì täcrübäsìnì öyränmäk­lä baå verän hadìsälärì tählìl et­mäk, qìymätländìrmäk, qärar çíxar­maq vä cämìyyätìn ìdarä olunmasínda åüurlu surätdä ìåtìrak etmäk vär­dìå­lärìnä yìyälänìr.

T
Qädìm Sümär pìktoqrafìya - åäk­lì yazísín­dan nümunälär:
1-ìnsan baåí, 2-öküz baåí, 3-ìnäk baåí, 4-qoyun, 5-ov tulasí, 6-gözätçì ìtì, 7-síõín, 8-daõ keçìsì, 9-donuz, 10-qaban, 11-su quåu, 12-balíq, 13-arpa sünbülü, 14-yazlíq buõda növü olan pärnìc sünbülü, 15-xíå, 16-burõu, 17-dämìrçì küräsì, 18-qamíå koma, 19-ev, mä'bäd, 20-äkìnçìlìk ìlahäsì olan Ìnannanín /vä ya Ìnnìnìn/ rämzì ìåaräsì.
arìx elmì vasìtäsìlä bäåä­rìy­yät özünün maddì vä mä'nävì häya­tí­nín bìr neçä mìn ìllìk täcrü­bä­sì­nì bü günä qädär qoruyub saxlaya bìl­mìådìr. Cämìyyätìn än qädìm ta­rìxì åìfahì xalq yaradícílíõínda, e.ä.III mìnìllìyìn baålanõícíndan ìsä gìl lövhälär üzärìndä häkk olun­muå, sümärlärä [1] mäxsus pìk­toq­rafìya /åäklì yazí, - bax: älavä cäd­väl/ vä mìxì yazílarda öz äksìnì tapmíådír [2]. Qädìm Sümär vä Ak­kad mänbälärìndän baålayaraq bütün qädìm vä orta äsrlärìn tarìxì qay­naq­larí Ìkìçayarasí, Mìsìr, Çìn, Hìn­dìstan, Ìran, Turan, Qafqaz vä Av­ropa ölkälärìndä baå verän hadì­sä­lärìn xronìkasí vä ìcmalíndan ìbarät olmuådur. Hämìn mänbälärdä öy­ränìlän ölkänìn täbìätì, coõra­fì­yasí, tarìxì vä etnoqrafìyasí haq­qín­da kompleks vä ümumì mä'lumat verìlìrdì.

Tarìxìn öyränìlmäsì uzun müd­dät empìrìk vä täsvìrì xarakter da­åímíådír. Yalníz XIX äsrdä el­mì metodologìyanín tätbìqì nätìcä­sìn­dä tarìx elmì yarandí. Tarìx elmì öz täåäkkülü prosesìndä, täbìät elm­lärì tarìxì vä cämìyyät tarìxì ol­maqla, ìkì hìssäyä bölündü. Müa­sìr dövrdä tarìx elmì dedìkdä, mähz cä­mìyyät elmlärì näzärdä tutulur.

Cämìyyät tarìxì XIX äsrìn or­ta­larínda üç müstäqìl tarìx elmì kì­mì formalaåír: mülkì tarìx /ay­rí-ayrí ölkälär üçün o, Vätän ta­rìxì dä adlanír/, arxeologìya vä et­noq­rafìya. Mülkì tarìx-cämìyyätìn so­sìal-ìqtìsadì vä sìyasì proses­lä­rì­­nìn tarìxìnì, arxeologìya-tarì­xì abìdälärìn vä torpaõín altínda qal­míå maddì mädänìyyät nümunä­lä­rì­nìn tarìxìnì öyränìrsä, etnoqra­fì­ya-xalqlarín canlí maddì vä mä'­nä­vì mädänìyyätìnì, täsärrüfat vä aìlä mäìåätìnì, adät vä än'änä­lä­rì­nì, xalq­larín täåäkkülü vä Yer küräsì­nä yayílmasí prosesìnì vä mädänì-tarìxì älaqälärìnì öyränìr.

Etnoqrafìya yunanca etnos /xalq, tayfa/ vä qrapo /yazíram, yä'nì täs­vìr vä tädqìq edìräm/ sözlärìndän yaranmíådír. "Etnoqrafìya" anlayí­åí ìlä yanaåí bìr síra ölkälärdä "etnologìya" /sözün tärkìbìndäkì "lo­­gìka" yunanca "loqos"-dan götü­rül­müådür kì, bu da "söz", "bìlìk", "elm" mä'nalaríní verìr/ anlayíåí da ìålädìlìr. Eynì elmìn ìkì adí­nín olmasínín tarìxì kökü vardír. Ìlk vaxtlar etnoqrafìyaní tarìx el­mìnä qaråí qoyur, onu coõrafìya, psì­xologìya vä hätta bìologìya elm­lä­rì qrupuna aìd edìrdìlär. Buna säbäb mürtäce ìrqçì näzärìyyälärìn tä'sìrì ìdì. Hämìn näzärìyyälär bä­åä­rìyyätì "tarìxì", "mädänì" xalq­lar /kulturvolker/ vä "qeyrì-mädänì", "täbìì" xalqlar /Naturvolker/ olmaq­la ìkì hìssäyä ayírírdílar vä elä he­sab edìrdìlär kì, tarìx elmì yal­níz Avroranín ìnkìåaf etmìå "mä­dä­nì" xalqlaríní, etnoqrafìya ìsä "qeyrì-mädänì", "täbìì" xalqlarí öy­rän­­mälìdìr. Sonralar "mädänì" xalq­­larín mädänìyyät vä mäìåätìnì, adät vä än'änälärìnì öyränmäk zä­ru­rätì meydana çíxdí. Hämìn vaxta qädär etnoqrafìya "az ìnkìåaf et­mìå" xalqlarí öyrändìyì üçün, "mä­dä­nì" xalqlarí öyränän elmì etno­lo­gìya adlandírdílar. Almanìyada ìsä bìr müddät etnoqrafìya vä etno­lo­gìya täkcä tädqìqat obyektlärìnä gö­rä deyìl, häm dä tädqìqat metod­la­rí­na görä, hätta müxtälìf elmlär kì­mì färqländìrìlìrdìlär. Burada et­noq­rafìya sírf täsvìrçì elm kìmì, etnologìya ìsä etnoqrafìyanín ver­dìyì faktlarí ümumìläådìrmäk yolu ìlä bäåär mädänìyyätìnìn ìnkìåaf qanunauyõunluqlaríní ìzah etmälì olan bìr elm kìmì baåa düåülürdü. Son­ralar ìsä etnoqrafìya vä etno­logìya elmlärì tädrìcän bìr-bìrìnä yaxínlaåíb qaríådílar vä hazírda etnoqrafìya vä etnologìya anlayíå­la­rí eynì elmìn adíní bìldìrän sìnonìm sözlär kìmì ìålädìlìrlär.

Etnoqrafìya bä'zì Qärb ölkä­lä­rìndä arxeologìyanín ìbtìdaì ìc­ma dövrünü öyränän hìssäsì vä an­tro­pologìya ìlä vahìd bìr elm åäk­lìndä bìrläådìrìlìb "antropolo­gì­ya" /sözün tärkìbìndäkì "antropos" yu­nanca "ìnsan" demäkdìr/ adlan­dí­rí­lírdí. Hämìn ölkälärdä "antro­po­logìya" elmì "fìzìkì antropo­lo­gìya" /bìzìm baåa düådüyümüz ìnsan haqqínda elm olan antropologìya mä'nasínda/ vä "mädänì antropolo­gì­ya" /bìzìm baåa düådüyümüz etnoq­ra­fìya vä qìsmän dä arxeologìya mä'na­sín­da/ olmaqla ìkì hìssäyä bölünür­dü. Bu amìl etnoqrafìyanín antropo­lo­gìya ìlä síx älaqäsì olduõunu gös­tärìr. Etnoqrafìya elmì xalqlarín etnogenezì mäsälälärìnìn öyränìl­mä­sìndä antropologìya elmì ìlä bìr­­­gä çíxíå edìr.

Etnoqrafìyaya än yaxín elmlär ìsä, qeyd etdìyìmìz kìmì, mülkì ta­rìx vä arxeologìyadír. Ìbtìdaì ìc­ma quruluåu vä etnìk tarìx mäsä­lälärìnì öyränmäkdä etnoqrafìya mül­­kì tarìxlä yaxínlaåír. Här han­sí bìr xalqín maddì vä mä'nävì mä­dänìyyätìnì öyränärkän etnoqrafìya arxeolojì materìallara müracìät edìr. Arxeologìya da öz növbäsìndä ta­rìxì abìdälärì tädqìq edärkän qä­dìm ähalìnìn maddì mädänìyyät ta­rìxìnì bärpa etmäk üçün etnoqrafìk materìallardan ìstìfadä edìr. Azär­baycan Elämlär Akademìyasínín müx­bìr üzvü, professor T.Bünyadov çox gözäl müqayìsä apararaq arxeo­lo­gìyaní tarìx elmìnìn ìxtìraçísí, etnoqrafìyaní ìsä onun bärpaçísí adlandírmíådír[3].

Etnoqrafìya hämçìnìn epìk vä bädìì xalq yaradícílíõínín öyrä­nìl­mäsìndä folklor, mädänìyyät ta­rìxì, sänätåünaslíq vä konkret so­sìa­logìya elmlärì ìlä, xalqlarín dìl qohumluõu vä etnìk proseslärìn öyränìlmäsìndä dìlçìlìk elmì ìlä, etnìk proseslärlä täbìì mühìtìn qar­åílíqlí älaqälärì, etnìk kartoq­rafìyalaådírma vä etnìk demoq­ra­fìya mäsälälärìndä coõrafìya elmì ìlä bìr síra baåqa elmlärlä síx älaqädardír. Etnoqrafìya elmì mähz hämìn elmlärlä qaråílíqlí älaqä sa­yäsìndä tädqìq olunan mövzu vä predmetì kompleks halínda öyränä bìlìr.

Etnoqrafìyanín ìlk mänbä­lä­rì qaråílíqlí münasìbätdä olan xalq­la­­rín bìr-bìrìnì öyränmäk ehtìya­cín­dan doõmuådur. Ìqtìsadì vä sìya­sì älaqälär, müharìbälär müqabìl tä­räfìn häyat tärzìnì, maddì vä mä'­nä­vì mädänìyyätìnì, mäìåätìnì, adät-än'änälärìnì vä ìctìmaì mü­na­sì­bätlärìnì öyränmäyì täläb edìrdì.

Qädìm dünya sìvìlìzasìyasí mär­­käz­lärì olan Ìkìçayarasí vä Mì­­sìrdän bìzä gälìb çatan ìlk ya­zí­lí mänbälärdä müxtälìf etnoq­ra­fìk mä'lumat vardír. Antìk müäl­lìf­lärìn äsärlärì dä etnoqrafìk ma­terìallarla zängìndìr. Tarìxìn ata­sí Herodotu, eynì däräcädä et­noqrafìyanín da atasí adlandírír­lar. Ksenofont Kìçìk Asìya vä Cä­nubì Qafqaz xalqlarínín täsvìrìnì, Meqasfen ìsä Hìndìstan xalqlarí haqqínda mä'lumat qoyub getmìålär. Sezar vä Tasìt qädìm qall vä alman tayfalaríní täsvìr etmìå, onlarín mäìåätì vä adätlärì haqqínda mä` lumat vermìålär. Strabonun "Coõra­fì­ya", Böyük Plìnìnìn "Täbìät ta­rìxì", Ptolomeyìn "Coõrafìya" vä s. äsärlärìndä dä zängìn etnoqrafìk mä'lumat vardír. Qädìm Çìn xronì­ka­larí Åärqì, Cänubì vä Orta Asì­yanín qädìm xalqalaríní öyränmäk üçün än zängìn etnoqrafìk mänbä hesab edìlìrlär. Qädìm müällìf­lä­rìn än'änlärìnì orta äsrlär äräb, fars vä türk müällìflärì Ìbn-Xor­datbeh, Ìbn-Rüstä, Ìbn-Hämävì, Ìbn-Batutì, ìbn-Fädlan, Äl-Ìstäxrì, Äl-Mäs'udì, Äl-Müqäddäsì, Äl-Hämä­da­nì, Mahmud Kaåqarì, Fäzlullah Rä­åì­däddìn, Äbülqazì xan Xìvälì vä b. davam etdìrmìålär.

Böyük coõrafì käåflär Avrora elmìnìn etnoqrafìyaya maraq daìrä­sìnì genìåländìrdì. Avstralìyanín käåfìndän sonra bìr síra täd­qì­qat­çí­lar gerìdä qalmíå xalqlara tä­näz­zülün nätìcäsì kìmì yanaåír­dí­lar. Dìgärlärì ìsä onlarí sìvìlì­za­sìyanín ìnkìåafí nätìcäsìndä ìtì­rìlmìå saflíq vä xeyrxahlíq kì­mì keyfìyyätlärì özündä qoruyub sax­la­yan "qízíl äsrìn" nümayändälärì he­sab edìrdìlär.

XVIII äsrdä tarìxì dövrläå­mä­yä vä gerìdä qalmíå xalqlarí öyrän­mä­yä ìlk täåäbbüslär edìldì. Bu cä­hät­dän fransíz xrìstìan mìssìo­ne­rì Lafìtonun 1724-cü ìldä çíxan "Amerìka vähåìlärìnìn adätlärì qä­­dìm zamanlarín adätlärì ìlä mü­qa­yìsädä" adlí kìtabí xüsusì maraõa sä­bäb oldu. Bu kìtabda ìlk däfä ola­raq Amerìka hìndularínín qohumluq sìstemì vä ìbtìdaì nìkah adätlärì tädqìq edìlmìådìr.

Lakìn etnoqrafìyanín müstäqìl elm kìmì formalaåmasí, qeyd etdì­yì­mìz kìmì, XIX äsrìn ortalarína aìddìr. Bu dövrdä täkamül näzärìy­yä­sìnä äsaslanan klassìk etnoqrafìya mäktäbì täåäkkül tapír. Bu mäk­tä-bìn görkämlì nümayändälärìndän A.Bas­tìan, T.Vays, E.Teylor, C.Lob­bok, Q.Spenser, Y.Lìpperon, C.Mak-Lennan, Ì.Bahoven vä L.Morqanín adlaríní qeyd etmäk olar. Ìsveçrälì alìm Ì.Bahoven 1861-cì ìldä yazdíõí "Ana hüququ" äsärìndä aìlä tarì­xì­nìn öyränìlmäsìnìn vä matrìarxat haq­qínda bìlìklärìn äsasíní qoydu. Lakìn L.Morqana qädär "matrìarxat" härfì mä'nada, yä'nì ana /qadín/ ha­kì­mìyyätì dövrü kìmì baåa düåü­lür­dü. Görkämlì amerìkan alìmì 1871-cì ìldä yazdíõí "Qädìm cämìyyät" kì­ta­bínda sübut etdì kì, tarìxdä qa­dín­larín hakìmìyyätì dövrü olma­yíb vä matrìarxat ana näslì kìmì baåa düåülmälìdìr [4]. Böyük alman alì­mì F.Engelsìn etnoqrafìya el­mì­nìn ìnkìåafínda xüsusì ähämìyyätì olan "Aìlänìn xüsusì mülkìyyätì vä dövlätìn mänåäyì" äsärì dä L.Mor­qa­nín "Qädìm cämìyyät" kìtabí äsa­sínda yazílmíådír.

Klassìk etnoqrafìya mäktäbì­nìn nümayändälärìndän A.Bastìan, E.Teylor, L.Morqan vä b. sìvìlì­za­sì­ya­larín yaranmasí vä ìnkìåafí ta­rì­xìndä paralelìzm kìmì çox maraq­lí problemä toxunaraq qeyd edìrlär kì, paralelìzm ìkì yolla ämälä gälä bìlär: 1. Spontan yol, yä'nì müx­tä­lìf ölkälärdä vä ya müxtälìf xalq­lar­da eynì mädänìyyätìn daxìlì sä­bäb­lär nätìcäsìndä öz-özünä, müstä­qìl surätdä ämälä gälmäsì yolu; 2. Dìffuzìya yolu, yä'nì qaråílíqlí tä'sìr vä qaråílíqlí mänìmsämä va­sì­täsìlä mädänìyyätlärìn qaríå­ma­sí yolu.

Alman etnoqrafí vä coõra­fì­ya­çísí F.Rastel bu näzärìyyäyä qar­åí özünün mänìmsämänìn unìver­sal­lí­õí näzärìyyäsìnì qoydu. Bu näzä­rìy­yä müx­tälìf ölkälärdä eynì müstäqìl käåflärìn mümkünlüyünü, yä'nì spon­tan yolu rädd edäräk, ìddìa edìr­dì kì, guya nä vaxtsa bütün xalqlar vahìd ärazìdä yaåamíålar vä sonralar Yer küräsìnìn müxtälìf bölgälärìnä yayílarkän bìrgä yarat­díqlarí mädänìyyät nümunälrìnì dä özlärì ìlä yenì Vätänlärìnä gätìr­mìålär. Nätìcädä müxtälìf ölkä­lär­dä vä müxtälìf xalqlarda unìver­sal mädänìyyät ünsürlärì meydana çíx­míådír[5].

F.Rastelìn ardícíllarí olan alman etnoqraflarí F.Qrebner vä V.Åmìdt etnoqrafìyada mädänì-ta­rì­xì mäktäbìn äsasíní qoydular. Hä­mìn mäktäbìn numayändälärìnä görä, här hansí mädänì naìlìyyät yalníz bìr däfä vä bìr "märkäzdä" yaranír, müxtälìf ölkälärdä onlarín täza­hü­rü ìsä xalqlarín köçünün nätìcä­sì­dìr. Mädänì-tarìxì mäktäbìn Per­rì, Elìotta vä Rìvers kìmì nümayän­dä­lärì elä hesab edìrdìlär kì, hätta än uzaq mädänìyyätlär belä, o cüm­lä­dän Amerìka mädänìyyätì dä qädìm Mìsìr mädänìyyätìnìn tä'sìrì al­tín­da, qädìm Mìsìrdä dänìzçìlìyìn çìçäkländìyì dövrdä tacìrlär vä ka­lo­nìstlär vasìtäsìlä müxtälìf öl­kä­lärdä yayílmasí yolu ìlä täåäkkül tapmíådír.

Müasìr etnoqrafìya elmì elä hesab edìr kì, paralelìzm vä unì­ver­sallíq bìr-bìrlärìndän asílí olma­yan problemlärdìr, spontan vä dìf­fuzìya yollarí bìr-bìrlärìnì rädd etmìrlär. Här hansí paralelìzm häm spontanlíõín, häm dä dìffuzìyanín nätìcäsìdìr; müstäqìl yaradícílíq ìlä qaråílíqlí tä'sìr vä qaråí­líq­lí älaqä bìr-bìrlärìnì tamamla­yír­lar.

Etnoqrafìyanín fäalìyyät daì­rä­sì keçmìådä yalníz känd ähalì­sì­nì öyränmäklä mähdudlaådírílír­dí. Müasìr dövrdä etnoqrafìya elmì åähär ähalìsìnì dä öyränmäklä, cä­mìy­yätìn bütün täbäqälärìnìn, o cüm­lä­dän fählälärìn dä mäìåätìnì özü­nün genìå tädqìqat obyektìnä çe­vìrmìådìr.

Müasìr etnoqrafìya tarìxì qay­naq­larla yanaåí, äsas mänbä kìmì, xalq­larín häyatí, onlarín maddì vä mä'nävì mädänìyyätì, aìlä mäìåätì, ìctìmaì tä'sìsatí, xalq sänätì peåä­lä­rì vä s. üzärìndä bìlavasìtä mü­åa­hìdä nätìcäsìndä äldä olunan mä'­lumatdan da genìå ìstìfadä edìr. Müasìr etnoqrafìya qaynaqlardan vä tädqìqat äsärlärìndän äldä etdìyì faktlarí canlí müåahìdä yolu ìlä toplanmíå çöl etnoqrafìk mate­rìal­larí ìlä müqayìsä edäräk xalq­la­rín mädänìyyät vä mäìåätìnìn ta­rìxì ìnkìåaf mänzäräsìnì canlan­dí­rír.

Demälì, etnoqrafìya xalqlarín mäcmu e'tìbarìlä etnìk sìmasíní täå­kìl edän säcìyyävì vä än'änävì mädänìyyät vä mäìåät xüsusìy­yät­lä­rì­nì öyränän tarìx elmìdìr.

Ädäbìyyat



  1. "sümär" sözü rus dìlì ädäbìyatínda vä mänbä kìmì onlara ìstìnad edän azärì dìlìndä olan kìtablarda åumer kìmì ìålädìlmìådìr. Mänbälärì bìlavasìtä tädqìq edänlär ìsä onu "sümär" kìmì oxuyurlar. /Bax: S.N.Kramer. Sumerian Mythogy. New York, 1961/. Qärb tädqìqatçílaríndan S.Kramer, S.Lloyd, Q.Çayld, Q.Vìnkler, E.Reklü, M.Belìtskì, D.Reder, türk alìmì A.Cavat, azärì alìmì E.Älìbäyzadä sümärlärì türk xalqlarínín äcdadlarí hesab edìrlär. /Bax: E.Älìbäyzadä. Azärbaycan xalqínín mä'nävì mädänìyyätì tarìxì. B., 1998, s.61-64/. Bìz elä hesab edìrìk kì, "sümär" Azärbaycanín än qädìm türk soylaríndan olan kutìlärìn qoåununa verìlän ad olmuådur. "Sü" - qädìm türk dìlìndä qoåun bìldìrìr. /Bax: Y.Räcäbov vä Y.Mämmädov. Orxon - Yenìsey abìdälärì. B.,1993,s.119; R.Özdäk. Türkün qízíl kìtabí. II kìtab, B., 1993,s.44-45/. "Mär", "Mar" - Hìnd-Avrora dìllärìndä od, alov saçan, yandíran mä'nalaríní verìr. Ehtìmal kì, Ìkìçayarasíní zäbt etmìå kutìlärìn yenìlmäz qoåununu onlarín qoåunlarí "od kìmì yandíran" qüvväyä bänzädäräk onlarí sümärlär adlandírmíålar.

  2. Än qädìm yazí növü olan pìktoqrafìyaní vä ìlk yazí sìstemì olan mìxì yazíní dünyada ìlk dövlät qurmuå Uruk åähärìnìn sahìblärì sümärlär yaratmíålar. /Bax: Y.Yusìfov. Qädìm Åärq tarìxì. B.,1992, s.47-50/.

  3. Bax: Azärbaycan etnoqrafìyasí. B., 1988, s.5.

  4. Ìoðãàí Ë. Äðåâíeå îáùåñòâî. Ë., 1934;. Êîñâåí Î.Ì. Ìàòðèàðõàò. Ì.-Ë., 1948.

  5. Øòåðíáåðã Ë.ß. Ñîâðåìåííàÿ ýòíîëîãèÿ. Íîâåéøèå óñïåõè, íàó÷íûå òå÷åíèÿ è ìåòîäû. ”Ýòíîãðàôèÿ”, Ì., 1926, ¹ 1-2, ñ.23.



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət