Ana səhifə

MÖvzu marketinqdə MƏhsul siyasəTİ Plan: Məhsul çeşidi və məhsul nomenklaturası Məhsulların təsnifləşdirilməsi


Yüklə 0.68 Mb.
səhifə3/3
tarix26.06.2016
ölçüsü0.68 Mb.
1   2   3

6.6. Tijarət markası və tijarət nişanı

Məhsullar üzrə marketinq st­rategiyasının və marketinq kompleksinin hazırlan­ma­sının mühüm istiqamət­lərin­dən biri onlara tijarət markalarının və tijarət nişan­la­rının verilməsidir. Tijarət mar­ka­sı məhsulun identifləşdirilməsini, onun rəqib məh­sullardan fərqləndirilməsini asan­laşdırır, məhsulun satınalma prosesini sadələşdirir və istehlakçılara məhsulun üs­tün­lük­lərini yadda saxlamağa imkan verir. Bundan baş­qa bir çox istehlakçılar məhsulun ti­jarət markasının olmasını onun yüksək key­fiy­yətli olması kimi qəbul edirlər. Bütün bunlar isə istehlakçılarda həmin məhsula bağlılıq (sadiqlik) yaradır, onlar dai­ma bu məhsulları almağa üstünlük verirlər. Bəzən tijarət markası müəssisənin balans dəyərindən bir neçə dəfə yüksək qiymətləndirilir. Məsələn, «Nest­le» firması «Rojnter» tijarət mar­kasının satın alınması üçün həmin firmaya onun balans dəyərindən 5 dəfə artıq məbləğ - 4,5 mlyard ABŞ dolları ödə-mişdir. «Grand Metropolitan» kompaniyası tə­rəfindən «Neublein» alınması onun aktivinə hə-min firmanın tijarət markasının qiyməti qədər - 800 mln.$ əlavə etmişdir. «Coca-Cola» fir-masının tijarət markası 24 milyard, «Marlboro» - 31 milyard, «Kodak» - 10 milyard $ məbləğində qiymət­lən­dirilir.

Məhsulların tijarət markası və tijarət nişanının verilməsində tijarət markasın­dan, tijarət nişanından, marka adından və marka emblemindən istifadə edilir.

Tijarət (məhsul) markası. Amerika Marketinq Assosiasiyası tijarət markasını belə müəyyənləşdirmişdir: «Tijarət markası satıjının və ya satıjılar qrupunun məhsul və xidmətlərinin identifləşdirilməsi və onların rəqiblərin məhsul və xidmətlərindən fərqləndirilməsi üçün nəzərdə tutulan ad, termin, simvol, şəkil və ya onların kombinasiyasıdır»

Tijarət nişanı. Tijarət nişanı müəssisənin öz tijarət markasının adını və (və ya) emb-leminin, simvollarının digər müəssisələr tərəfindən istifadə edilməsinin, təqlid edilməsinin qarşısını almaq məqsədilə onların hüquqi müdafiəsinin təmin edil­məsidir. Başqa sözlə desək, tijarət nişanı müəyyən edilmiş qaydada qeydiyyatdan keçmiş və hüquqla müdafiə edilən tijarət markasıdır və ya onun bir hissəsidir. Pa­tent və müəlliflik hüququndan fərqli olaraq, tijarət nişanından istifadə hüququna müd­dət, vaxt məhdudiyyəti qoyulmur və ondan istifadə tijarət nişanı sahibinin müs­təsna hüququdur.

Marka adı. Marka adı tijarət markasının tələffüz edilə bilən hissəsidir. Məsə­lən, «Çinar», «BK», «Mercedes» və s. marka adlarıdır.

Marka emblemi (nişanı). Marka emblemi (nişanı) tijarət markasının tanına bilən, lakin, tələffüz edilə bilməyən hissəsidir.

Tijarət markasının kimə məxsusluğundan, məhsula tijarət markasının kim tərəfindən verilməsindən asılı olaraq onun iki tipi: 1) istehsalçının tijarət markası və 2) vasitəçilərin tijarət markası (buna xüsusi marka, diler markası da deyilir) vardır.



İstehsalçının tijarət markası istehsalçı müəssisə tərəfindən hazırlanır və yalnız həmin müəssisə tərəfindən istehsal edilən məhsullara verilir. Bu halda həmin tijarət markasının bazara çıxarılması ilə əlaqədar bütün məsuliyyət və xərjlər istehsalçının üzərinə düşür.

Vasitəçilərin tijarət markası vasitəçilər (dilerlər, distribütorlar, tajirlər və s.) tərəfindən hazırlanır və hansı istehsalçı müəssisə tərəfindən istehsal edilməsindən asılı olmayaraq, onların realizə etdikləri bütün məhsullara verilir. Bu halda tijarət markasının bazara çıxarılması ilə əlaqədar bütün məsuliyyət və xərjlər vasitəçilərin üzərinə düşür.

İstehsalçı müəssisələrin öz məhsullarına vasitəçilərin tijarət markasının veril­məsinə və məhsulların bu tijarət markası ilə satılmasına razılaşması a) bəzi müəssisə­lə­rin öz məhsullarına tijarət markası verməməsi və yaxud onların tijarət marka­sı­nın kifayət qədər məşhur olmaması və b) onun müəssisənin satışının həjminin artmasına və bunun sayəsində müəssisənin istifadə edilməyən is­teh­sal güjlərinin yüklənməsinə və məhsula çəkilən xərjlərin səviy­yə­sinin aşağı düşməsinə səbəb olması ilə izah edilə bilər. Lakin, nəzərə almaq lazımdır ki, istehlakçılar istehsalçı müəssisənin məhsulunun vasitəçilərinin tijarət markası ilə satıldığını bil­dikdə istehsalçının tijarət markası ilə onun ekvivalenti olan vasitəçilərin tijarət mar­kası arasında heç bir fərqin olmaması qənaətinə gələ və bunun nətijə­sində istehsalçının tijarət markası ilə satılan məhsullarının alınmasından imtina edə bilərlər.

Həm istehsalçı, həm də vasitəçilər məhsula tijarət markasının verilməsi üçün hər şeydən əvvəl ona olan tələbləri müəyyən etməli, tijarət markasının uğurunu müəyyən edən amilləri öyrənməli və tijarət markasının seçilməsi strategiyasını müəyyənləşdirməlidir.

Hər bir tijarət markası aşağıdakı tələblərə javab verməlidir:



  • məhsulun üstünlüklərini göstərən, istehlakçıda müsbət assosiasiya doğuran xüsu-siyyətlərə malik olmalıdır;

  • məhsulun əsas istehlak xüsusiyyətlərinə uyğun gəlməli və onu ifadə etməlidir;

  • istehlakçıya funksional və emosional fayda təklif etməlidir;

  • istehlakçının üstünlük verdiyi, öz fəaliyyətində nəzərə aldığı dəyərlər sistemini (məsə-lən, məhsulun təhlükəsizliyini, presticini və s.) əks etdirməlidir;

  • istehlakçının mədəniyyətini, xarakterik xüsusiyyətlərini göstərməlidir;

  • fərdiliyə malik olmalı, istifadəçinin fərdi xüsusiyyətlərini və statusunu əks etdirməlidir;

  • müəyyən istehlakçı qrupu, bazar seqmenti üçün nəzərdə tutulmalıdır;

  • sadə olmalı, imkan daxilində bütün dillərdə tələffüz oluna bilən olmalı və başqa dillərə tərjümə olunanda mənasını itirməməlidir;

  • reklam vasitələrində asan yerləşdirə bilən olmalıdır və s.

Tijarət markasının bazar uğuru bir sıra amillərlə müəyyən edilir. Markanın bazar uğurunu təmin edən əsas amillərə aşağıdakılar aiddir:

  • məhsulun keyfiyyəti. Tijarət markası verilən məhsul yüksək keyfiyyətə ma­lik olmalı, keyfiyyəti və istehlak xüsusiyyətlərilə rəqib məhsullardan fərqlənmə­li­dir. Həmin məhsul məqsəd seqmentinin funksional tələblərinə tam javab vermə­lidir.

  • məhsulun mövqeləşdirilməsi. Məhsulun tijarət markasının uğurunun təmin edilməsi üçün onun təklif ediləjəyi bazar seqmenti düzgün seçilməli və mövqeləş­di­ril­məsi həyata keçirilməlidir. Buna nail olmaq məqsədilə müəssisə məhsulun rə­qib məhsullardan fərqləndiriji xüsusiyyətlərini, üstünlüklərini istehlakçılara çatdır­malı, onun reklamlarında bu üstünlükləri ön plana çəkməli, servis xidmətinin nomenklaturasını genişləndirməli və səviyyəsini yüksəltməli, istehlakçılara əla­və təminatlar verməli, məhsulun qablarını düzgün tərtib etməli və onu daima təkmilləşdirməlidir və s.

  • məhsulun yenidən mövqeləşdirilməsi. İstehlakçıların tələbatının, alış motiv­lə­rinin və davranışının dəyişməsinə, həmçinin məhsulun tətbiq və istifadə sahələ­rinin genişlənməsinə və dəyişməsinə uyğun olaraq məhsulun yenidən mövqe­ləş­di­ril­məsi həyata keçirilməlidir. Məsələn, Lucozade məhsulu ilk dəfə bazara xəstə uşaq­lar üçün yüksək enercili içki kimi təklif edilmişdir. Lakin, aparılan marketinq təd­qi­qatları göstərmişdir ki, həmin uşaqların anaları bu içkidən gündəlik tonuslaş­dırıjı içki kimi istifadə edirlər. Buna uyğun olaraq, istehsalçı onun yenidən mövqe­ləşdirilməsini həyata keçirmiş və onu tonuslaşdırıjı içki kimi təbliğ etməyə başla­mış­dır. Sonradan isə müəssisə məşhur idmançıların iştirakı ilə həmin məhsulun reklam kompaniyasını təşkil etmiş və onu geniş istehlak məhsulu kimi mövqe­ləş­dirmişdir .

  • istehlakçıların məlumatlandırılması. Tijarət markası haqqında istehlakçılara vaxtında və ətraflı məlumat verilməli, onun fərdiliyinin saxlanması və qorunması təmin edilməli, müsbət (pozitiv) jəhətdən qavranılması güjləndirilməlidir. Bu məq­sədlə məhsulun və tijarət markasının reklamı genişləndirilməli, satışının həvəslən­di­rilməsi həyata keçirilməli, ijtimaiyyətlə əlaqə təşkil edilməli, məhsulun reklam obrazı düzgün seçilməli və bu obraz məhsulun əsas xüsusiyyətlərini əks etdir­mə­lidir.

  • tijarət markasının verilməsinin birinjiliyi. Müəssisə bazara çıxardığı məhsu­la oxşar və rəqib məhsullara nisbətən birinji olaraq tijarət markası verməlidir. Çünki, mütəxəssislərin apardıqları tədqiqatlar göstərir ki, birinji olaraq tijarət markası verilən məhsul istehlakçının şüurunda digər məhsullara nisbətən daha möhkəm mövqeyə malik olur və onlarda həmin məhsula bağlılıq yaradır. Məsələn, geniş istehlak məhsulları bazarında bazara tijarət markası adı ilə ikinji çıxan məhsul pioner məhsulun bazar payının yalnız 71%, üçünjü çıxan məhsul isə 58%-nə ümid edə bilər.

  • tijarət markasının şöhrətinin saxlanması və qorunması. Məhsulun və onun tijarət markasının şöhrətinin, populyarlığının saxlanması və qorunması məqsədilə müəssisə daima müxtəlif tədbirlər həyata keçirməli və buna kifayət qədər vəsait ayırmalıdır. Həm də bu tədbirlər kompaniya xarakteri daşımamalı, uzunmüddətli perspektivə hesablanmalıdır. Cadburys Schjeppes kompaniyasının keçmiş başçısı E. Kedbrin təbirinjə desək, markanın uzunmüddətli mövjudluğu üçün onun şöhrətini daima və böyük təxəyyüllə saxlamaq lazımdır. Marka çox qiymətli var-dövlətdir və hər bir mülkiyyət forması kimi onu da vaxtaşırı dəyişdirmək (təshih etmək), yeniləşdirmək və qeyri-qanuni istifadədən qorumaq lazımdır.

  • müəssisənin işçi heyətinin bajarığı və səriştəsi. Tijarət markasının, xüsusən xidmətlərin tijarət markasının uğuru həllediji dərəjədə müəssisənin işçi heyətinin bajarığından, səriştəsindən və məharətindən asılıdır. Çünki, məhz onlar bilavasitə istehlakçılarla əlaqə yaradır, məhsul və xidmətləri onlara təqdim edir, onlara xidmət göstərirlər. Buna görə də, müəssisənin məhsul və marka siyasəti onlara izah edil­mə­li, onlar məhsulun rəqib və oxşar məhsullardan üstünlüklərini və fərqləndiriji xüsusiyyətlərini dərk etməli, bunları istehlakçılara izah etməyi bajarmalıdır.

Müəssisə məhsullarına tijarət markası verilməsi prosesində aşağıdakı 4 strate­gi­yadan birindən və ya onların bir neçəsindən istifadə edə bilər:

  1. Fərdi tijarət markası strategiyası. Bu strategiyada müəssisənin istehsal etdiyi hər bir məhsula müxtəlif fərdi tijarət markası adları verilir. Bu strategiyanın üstün­lüyü ondan ibarətdir ki, bu zaman müəssisənin realizə etdiyi hər hansı bir məhsulun istehlakçılar tərəfindən qəbul edilməməsi və ya həmin məhsulun bazar uğursuzluğu digər məhsulların bazar mövqeyinə təsir etmir. Bu tijarət markası strategiyasının çatışmazlığı hər bir məhsul markasının bazara irəlilədilməsilə əlaqədar olan xərjlərin səviyyəsinin yüksək olmasıdır.

  2. Ümumi tijarət markası strategiyası. Ümumi tijarət markası strategiyasını tətbiq edən müəssisələr istehsal etdiyi bütün məhsullara (məhsulların nomenkla­tu­rasına) ümumi, eyni tijarət markası adı verirlər. Bu strategiyanın tətbiqi məhsul­la­rın, xüsusən də yeni məhsulların bazara irəlilədilməsilə əlaqədar olan xərjlərin səviy­yəsini ixtisar etməyə imkan verir. Lakin, bu məhsullardan hər hansı birinin bazar, istehlakçılar tərəfindən qəbul edilməməsi və ya bazar uğursuzluğu digər məhsul­ların da bazar mövqeyinə mənfi təsir edir.

  3. Müxtəlif məhsul çeşidlərinə müxtəlif tijarət markalarının verilməsi strategi­yası. Bu strategiyada müəssisənin istehsal etdiyi hər bir məhsul çeşidinə müxtəlif tijarət markaları verilir, eyni məhsul çeşidinə daxil olan məhsullar isə həmin çeşidə verilmiş tijarət markası ilə adlandırılır. Göründüyü kimi, bu tijarət markası stra­tegi­yası özündə ümumi və fərdi tijarət markası strategiyalarının müəyyən xüsusiy­yət­lərini birləşdirir. Belə ki, müxtəlif məhsul çeşidlərinə tijarət markasının verilməsi fərdi tijarət markası strategiyasına, çeşidə daxil olan məhsullara tijarət markasının verilməsi isə ümumi tijarət markası strategiyasına uyğun gəlir.

  4. Müəssisənin (firmanın) adı ilə məhsulun adının əlaqələndirilməsinə əsasla­nan tijarət markası strategiyası. Bu strategiyada müəssisə məhsula verəjəyi tija­rət markasını özünün (yəni müəssisənin) adı ilə məhsulun adını əlaqələndirməklə müəy­yənləşdirir. Başqa sözlə desək, tijarət markası sanki iki hissədən - müəs­sisə­nin adını və məhsulun adını göstərən hissələrdən ibarət olur. Bu strategiyada müəs­si­sə­nin və məhsulun imijinin yaradılması prosesi eyni zamanda baş verdiyindən bu işlərə çəkilən xərjlərin səviyyəsi aşağı düşür, həm də bu zaman məşhur müəs­sisələrin (firmaların) yeni məhsullarının bazara irəlilədilməsi prosesi asanlaşır.

Məhsula tijarət markasının verilməsində ən məsuliyyətli məsələlərdən biri də tijarət markası adının seçilməsidir. Məhsulun tijarət markasının adı istehlakçıda xoş assosiasiya ya-ratmalı, məhsulun məzmununa uyğun gəlməli, asan yadda qalmalı və asan tələffüz olunmalı, digər dillərə tərjümə olunduqda ilkin mənası təhrif olunmamalı və latın qrafikası ilə yazılmalıdır.
6.7. Məhsulların qablaşdırılması.

Məhsulun qablaşdırılması məhsul qablarının hazırlanması, məhsulların bu qab­lar­da yerləşdirilməsi, həmçinin etiketlərin, əlavələrin və ştrixli kodların hazırlan­ması prosesidir.

Qablaşdırma məhsulların, xüsusən də tijarət markaları verilmiş məhsulların ha-zırlanmasının və bazara çıxarılmasının mühüm tərkib hissələrindən biridir. Belə ki, bir sıra məhsulları, xüsusən də maye məhsulları qabsız təsəvvür etmək mümkün deyildir, qablar həmin məhsulların ayrılmaz hissəsi kimi çıxış edir və həmin məhsulları qablaşdırmadan bazara çıxarmaq mümkün deyildir.

Qeyd etmək lazımdır ki, qablaşdırma məhsulların saxlanmasını və qorunmasını həyata keçirməklə yanaşı, onların qiymətinin yüksəlməsinə səbəb olur. Mütəxəs­sis­lərin hesablamalarına görə məhsulun qiymətinin 10-40%-ni onun qablarının dəyəri təşkil edir. Hətta bəzi məhsulların qabları onun içində olan məhsuldan baha olur.

Məhsulların qablaşdırılması onların məhsul qablarının hazırlanması, qabların xariji tərtibatı və məhsulların qablarda yerləşdirilməsi prosesidir. Məhsul qabları de­dik­də məhsu­lun yerləşdirildiyi qutular, taralar, örtüklər, tutumlar və digər pred­metlər başa düşü­lür.

Son zamanlar qablaşdırılma marketinqin ən təsirli vajib elementlərindən birinə çevrilmişdir. Məhsulun effektli qablaşdırılması satışın həjmini digər marketinq tədbirlərinin həyata keçirilməsi sayəsində nail olunan satış həjminin artım tempin­dən yüksək templə artırmağa imkan verir. Bununla əlaqədar olaraq bəzi mütə­xəs­sislər qablaşdırmanı məhsul, qiymət, bölüşdürmə və həvəsləndirmə ilə yanaşı mar­ketinq kompleksinin beşinji elementi hesab edirlər. Bu, qablaşdırmanın yerinə yetirdiyi funksiyalarla müəyyən edilir.



Məhsulların qablaşdırılması bir sıra funksiyalar yerinə yetirir. Bura əsasən aşa­ğı­dakılar aiddir:

  • məhsulun və ya məhsullar qrupunun identifləşdirilməsi və digər məhsullar­dan fərqləndirilməsi;

  • məhsulların nəql edilməsi, yüklənmə-boşaldılması və anbarlaşdırılması za­manı onların xariji təsirlərdən, zədələnmədən, məhv olmadan qorunması və bunun sayəsində məhsulun istehlak xüsusiyyətlərinin saxlanmasının təmin edilməsi;

  • məhsulların nəql edilməsi, yüklənmə-boşaldılması və anbarlaşdırılması üçün yük vahidinin formalaşdırılması;

  • məhsulların marketinq kompleksinin realizasiyası. Məhsulun qabları isteh­lak­çının diqqətini məhsula jəlb etməyə, həmin məhsulu digər məhsullardan fərq­lən­dirməyə, məhsulun seçilməsi prosesini asanlaşdırmağa və s. imkan verir.

  • satışın həvəsləndirilməsi və onun həjminin artırılması. İri qablarda nisbətən çoxlu miqdarda məhsulların və yaxud eyni qabda uyğun gələn müxtəlif məhsulların qablaşdırılması bir dəfəyə alınan məhsulların həjmini artırmağa imkan verir.

  • kommunikasiya sisteminin yaradılması, o jümlədən, məhsulun reklamının həyata keçirilməsi. Məhsul qablarında və yaxud etiketlərində və əlavələrdə (təlimat­lar­da) göstərilən məlumatlar məhsulun istehsalçısı, tijarət markası, tərkibi, istifadə qaydaları, istehsal tarixi və istifadə müddəti və s. haqqında istehlakçılara müəyyən informasiya verir. Bundan başqa məhsulun qabının dizaynı, rəngi, forması, qrafik təsvirlər və s. onun tanınmasını asanlaşdırır.

  • məhsulların modifikasiyası. Bəzi hallarda istehsalçı məhsulun qablarını dəyişdirməklə və yaxud onu təkmilləşdirməklə məhsulu bazara yeni məhsul kimi çıxarır və s.

Məhsulların hazırlanmasında, nəql edilməsində və saxlanmasında roluna və yerinə yetirdiyi funksiyalara görə məhsul qablarını şərti olaraq üç yerə: adi qablara, məhsul taralarına və nəqliyyat taralarına bölürlər.

Adi qablar (bunlara ilk qablar, daxili qablar da deyilir) bilavasitə məh­su­lun yer­ləş­dirildiyi, məhsulun onsuz bazara çıxarılması mümkün olmayan qablar­dır. Məsə­lən, ətriyatlar, içkilər və s. üçün şüşə qablar, flakonlar, konfetlər üçün ka­ğız örtüklər adi qablardır. Bu qablar, əsasən, məhsulların saxlanması və məhsul forması alması funksiyasını yerinə yetirir.

Məhsul taraları (bunlara ikinji qablar, xariji qablar da deyilir) adi qablarda olan bir məhsulun və ya bir neçə məhsulun qablaşdırıldığı qablardır. Məsələn, ətriyyat flakonlarının yerləşdirildiyi karton qutu və yaxud müəyyən miqdar konfetin yerləşdirildiyi karton qutu məhsul taralarıdır.

Nəqliyyat taraları müəyyən miqdar məhsul taralarının yerləşdirildiyi qablardır, taralardır. Bu qablara, əsasən, yük konteynerləri, altlıqları, paketləri və s. aiddir. Bu qab­lardan yük vahidi formalaşdırmaq, yüklərin nəql edilməsini, anbardaxili əməliy­yatları və aralıq məntəqələrdə yüklərin yüklənib-boşaldılmasını asanlaşdırmaq, me­xa­nikləşdirmək və avtomatlaşdırmaq üçün istifadə edilir.

Məhsul qablarının hazırlanması prosesi özündə qabların seçilməsinə təsir edən amillərin öyrənilməsini, qabların hazırlanması konsepsiyasının müəyyənləşdirilmə­sini, qabların sınaqdan keçirilməsini və qabların hazırlanmasını birləşdirir.

Məhsul qablarının seçilməsinə, əsasən, aşağıdakı amillər təsir edir:

- məhsulun satıldığı bazarların iqlim şəraiti;

- məhsulun saxlama texnologiyası;

- məhsulun tədavüldə olduğu müddət;

- məhsulun nəql edilməsində istifadə edilən nəqliyyat növü və ya növləri;

- qabın dəyəri;

- məhsulun qablaşdırılmasına dair qanunverijilik aktları;

- məhsulun satıldığı ölkənin qabın rənginə, dizaynına, materialına və s. münasibəti;

- satış və bölüşdürmə kanallarının xüsusiyyətləri;

- istehlakçıların təhsil səviyyəsi;

- qabların marketinq strategiyasına uyğunluğu;

- ətraf mühitin mühafizəsinin təmin edilməsi;

Qabların seçilməsinə təsir edən amillər öyrənildikdən sonra qabın konsepsiyası ha-zırlanır, yəni məhsul baxı­mın­dan qablaşdırmanın hansı funksiyanı və ya funksiya­la­rı (məsələn, saxlama, nəql­et­mə, kommunikasiya və s. funksiyalarından birini və ya bir neçəsini) yerinə yetirə­jə­yi müəyyənləşdirilir. Bunların əsasında isə qabın forması, dizaynı, rəngi, hansı ma­terial­dan hazırlanajağı, qrafik təsvirlər, qabların üzə­rindəki mətnlər, qabın ha­zırlanmasına çəkiləjək xərjlər və s. müəyyənləşdirilir və qabın bir neçə variantı hazırlanır. Bu variantlar nəzərdən keçirilərək onlardan ən səmərəlisi, optimalı seçilir. Bundan sonra isə seçilmiş variant əsasında sınaq vari­an­tı hazırlanır.

Qablar hazırlandıqdan sonra müəssisənin mütəxəssislərinin, istehlakçıların və eks-pertlərin iştirakı ilə onların mühəndis, vizual, vasitəçi və istehlakçı testləşdiril­­si həyata keçirilir. Burada verilən təkliflər nəzərə alınmaqla qabın son variantı ha­zırlanır və onun kütləvi istehsalına başlanılır.

Qabın istehsalı bilavasitə qabların hazırlanması prosesini əhatə edir, yəni seçil­miş varianta uyğun olaraq qablar istehsal edilir. Bundan sonra məhsulun qablaş­dırıl­ması həyata keçirilir və məhsul bazara çıxarılır. Satış prosesində istehlakçıların məh­sulun qablarına münasibəti öyrənilir və zəruri hallarda onların təkmilləşdi­ril­məsi həyata keçirilir.

Qeyd etmək lazımdır ki, qablaşdırma marketinqin kompleksinin ən vajib ele­mentinə çevrilməklə və müəssisənin bazar uğurunu təmin etməklə yanaşı satıjılar üçün bir sıra problemlər yaradır. Bu problemlərə aşağıdakıları aid etmək olar:



  • qabların hazırlanmasının əlavə kapital qoyuluşu və böyük miqdarda resurs­la­rın istifadəsi ilə əlaqədar olması;

  • məhsulun maya dəyərinin artması və qiymətinin bahalaşması;

  • bəzi hallarda qabların hazırlanmasında ehtiyatları tükənən və ya qıt olan resurslardan istifadə edilməsi;

  • utilizasiyası və təkrar istifadəsi mümkün olmayan qabların ətraf mühiti çirkləndirməsi;

  • müvafiq mütəxəssislərə tələbat yaratması;

  • qablaşdırma məhdudiyyətlərinin və imkanlarının nəzərə alınmasının zəruriliyi və s.

Hər bir məhsul etiketlər və əlavələrlə təmin edilir. Etiketlər məhsul və onun istehsalçısı haqqında zəruri məlumatlar yazılmış, məhsula və yaxud onun qabına yapışdırılmış yarlıklar, birkalar, damğalar və digər predmetlərdir. Bir qayda olaraq, etiketlərdə məhsulun adı, tijarət markası və marka emblemi, məhsulun istehsal edildiyi tarix və istifadəyə yararlılıq müddəti (ay və ilin axırınjı iki rəqəmi, bəzi məhsullarda hətta ayın tarixi), ştrixli kod və istehsalçı müəssisənin adı göstərilir.

Əlavələrdə məhsulun istifadə və istismarına dair təlimatlar, məhsulun çertyocu və sxemləri, tətbiqi sahələrinə, hətta bəzi məhsulların yuyulması və ütülənməsinə dair tövsiyələr verilir və məhsulun qabının içərisinə qoyulur. Təlimat və tövsiyələr məhsulun satılajağı ölkənin dövlət dilində, bəzi hallarda isə onunla yanaşı bir neçə dildə yazılır.

Son illərdə məhsulların hərəkətini, uçotunu və s. əməliyyatları avtomatlaş­dırmaq və MİS-in yaradılması işini asanlaşdırmaq məqsədilə məhsullara ştrixli kodlar verilir. Hal-hazırda ştrixli kodların üç sistemindən istifadə edilir:



  1. BMT-nin məhsulların standart beynəlxalq təsnifləşdirilməsi sistemi;

  2. Məhsulların Brüssel gömrük nomenklaturası sistemi;

  3. Məhsulların təsvirinin və kodlaşdırılmasının harmonik sistemi. Bu sistemə görə məh-sulun kodu 13 rəqəmli ədədlə işarə olunur. Ölkəmiz artıq bu sistemə qoşulmuşdur.

Məhsullara ştrixli kodların verilməsi müəssisənin məhsulun bütün beynəlxalq bazarlarda tanınmasına, onların identifləşdirilməsinə və digər müəssisələr tərə­fin­dən saxtalaşdırılmasının qarışısının alınmasına imkan verir. Bundan başqa ştrixli kod­­lar məhsula dair informasiyanın işlənməsinə, məhsulların gömrük və müəssi­sə­daxili uçotu və statistikasının aparılmasına, hesablaşma əməliyyatlarının aparılma­sının asanlaşdırılmasına, marketinq informasiya sis-teminin yaradılması prosesinin avtomatlaşdırılmasına, məhsulların satışı dinamikası və onlara tələbatın dəyiş­mə­si­nin öyrənilməsinə və s imkan verir. Bunların sayəsində isə məhsulların ba-zara irəlilədilməsi və satışı ilə əlaqədar olan xərjlərin səviyyəsini ixtisar etmək mümkün olur.
Özünü yoxlama sualları və tapşırıqlar

1. Məhsul nədir? Məhsulun hansı səviyyələri vardır? Məhsulun hər bir səviy­yə­sinin məzmununu izah edin.

2. Məhsul nomenklaturası, məhsul kateqoriyası, məhsul çeşidi və çeşid pozisi­yası nədir? Məhsul nomenklaturasının və çeşidinin genişliyi və dərinliyi nejə müəy­yən edilir?

3. Marketinq baxımından məhsulların təsnifləşdirilməsinin əhəmiyyətini izah ed­in. İstehsal təyinatlı məhsullar hansı qruplara bölünür?

4. Məhsulun həyat dövranın mərhələlərini və hər bir mərhələdə marketinqin və­zi­fəsini izah edin.

5. Yeni məhsulun planlaşdırılması hansı mərhələlərdən ibarətdir? Hər bir mərhələnin məzmununu izah edin.

6. Məhsulun rəqabət qabiliyyətliliyini və onu müəyyən edən amilləri izah ed­in. Məhsulun qiymətinin yüksəlməsi onun rəqabət qabiliyyətliliyinin yüksəlməsini və ya aşağı düşməsinimi göstərir?

7. Tijarət nişanı və marka emblemi nədir? Bunlar arasında hansı fərqlər vardır?

8. Məhsullara tijarət markasının verilməsinin hansı strategiyaları mövjuddur? Hər bir strategiyanın üstünlüklərini və çatışmazlıqlarını izah edin.

9. Məhsullara ştrixli kodların verilməsinin əhəmiyyətini izah edin.


İstifadə edilmiş ədəbiyyatın siyahısı

  1. Akuliç İ. L., Demçenko E. V., Osnovı marketinqa, Minsk, Vışgyşaə şkola, 1998, s. 76-108

  2. Asselğ Q., Marketinq: prinüipı i strateqiə, M., İNFRA, 1999, s. 330-399

  3. Baqiev Q.L., Taraseviç V. M., Ann X., Marketinq, SPb., Piter, 2005, s. 226-284

  4. Qolubkov E. P., Osnovı marketinqa, M., Finpres, 1999, s. 283-332

  5. Djobber D., Prinüipı i praktika marketinqa, M., Vilğəms, 2000, s. 209-288

  6. Kotler F., Armstronq Q., Sonders Dj., Vonq V., Osnovı marketinqa, Kiev, Moskva, Sankt-Peterburq, İzdatelğskiy dom «Vilğəms», 1998, s. 619-714

  7. Kotler F., Marketinq menedjment, SPb, Piter Kom, 1999, s. 353-446

  8. Lamben J. J., Menedjment, orientirovannıy na rınok: strateqiçeskiy i operaüionnıy marketinq,SPb., Piter, 2004, s. 494-544

  9. Marketinq, Pod red. Romanova A.N., M., Banki i birji, 1996, s. 122-186

  10. Məmmədov X., Mirzəyev S., Marketinqin əsasları, Bakı, QAPP-POLİQRAF, 2001, s. 80-127

  11. Gvans Dj. R., Berman B., Marketinq, M., Gkonomika, 1990, s. 142-193


1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət