Ana səhifə

MÖvzu beynəlxalq marketinqin mahiyyəti və VƏzifəLƏri plan: Beynəlxalq marketinqin məzmunu və əsas anlayış­ları


Yüklə 135.3 Kb.
tarix26.06.2016
ölçüsü135.3 Kb.
MÖVZU 1.BEYNƏLXALQ MARKETINQIN MAHIYYƏTI VƏ VƏZIFƏLƏRI

Plan:

  1. Beynəlxalq marketinqin məzmunu və əsas anlayış­ları

  2. Beynəlxalq marketinqin mahiyyəti və xüsusiyyətləri

  3. Beynəlxalq marketinqin funksiyaları və prinsipləri


1.Beynəlxalq marketinqin məzmunu və əsas anlayış­ları

Beynəlxalq marketinq (international marketinq) anlayış­larına keçməmişdən əvvəl qısaca olaraq ümumiyyətlə marke­tinqin özünün mahiyyətinin nədən ibarət olmasını nəzərdən ke­çirək.

Marketinq (ingilis sözüdür, market-bazar) anlayışı ilk dəfə olaraq ABŞ-da 20-ci əsrin 30-cu illərində meydana gəlmişdir və Azərbaycan dilinə adekvat hərfi tərcümədə “bazarda fəaliyyət” deməkdir.

Bu gün marketinq insan həyatının bütün tərəflərinə elə möhkəm daxil olmuşdur ki, ondan istifadə etmədən keçinmək mümkün deyil. Hazırda elə bir televiziya kanalı, radio efiri, in­ternet, qəzet və jurnal tapmaq olmaz ki, orada müxtəlif elan­lara, reklamlara, təbliğata, ictimai rəy sorğusuna rast gəlinmə­sin. Mal satarkən, iş axtararkən, xeyriyyə tədbirləri keçirərkən, xəstəliyi mualicə etdirmək istəyərkən, ideyanı, ayrı-ayrı yerləri, seçkili vəzifələrə namizədləri təbliğ edərkən biz marketinqlə qarşılaşır və ya onunla məşğul oluruq.

Qısaca desək, marketinqin başlıca vəzifəsi ondan ibarətdir ki, istehsalçı elə məhsul istehsal etməlidir ki, o ehtiyacları və tələbatları ödəyə bilsin, onların satışı əvvəlcədən təmin olun­muş olsun, “məhsul özü-özünü sata bilsin”, beləliklə də müəs­sisənin əvvəlcədən planlaşdırdığı rentabellik səviyyəsi təmin olunsun və nəzərdə tutulan qədər mənfəət əldə edilsin.

Marketinq hələ lap qədim zamanlardan insan cəmiyyəti­nin bütün sahələrində istifadə olunmuşdur. Müasir marketinqin və onun hərtərəfli tədqiqatlarının həyata keçirilməsi XX əsrin 60-cı illərinin əvvəllərində başlanmışdır.

“Marketinq – bizim hazırlaya biləcəyimiz şeylərin satıl­ması deyil, sata biləcəklərimizin yaradılmasıdır”.

“Marketinq – bu istehlakçının əmtəə və xidmətlərə olan tələbatının müəyyənləşdirilməsi, mənfəət əldə edilməsi üçün onun satışının motivasiyası və son istehlakçılara çatdırılması prosesidir”.

Deyilənləri nəzərə alaraq beynəlxalq marketinqə belə bir tərif vermək olar: beynəlxalq marketinq – xarici ölkə bazarla­rında mövcud və potensial alıcıların artan tələbatlarını ödəyə biləcək əmtəə və xidmətlərin mənfəətlə satışı məqsədilə həmin bazarlara çıxarılması və istehlakçılara çatdırılması üzrə həyata keəirilən fəaliyyətdir.

İstər “ev” marketinqinin, istərsə də beynəlxalq marketin­qin əsas anlayışları eynidir Ehtiyac – insanın nəyinsə çatışmadığını hiss etməsidir. O elə bir hissdir ki, ətraf mühitin və insanın daxili aləminin təsi­rindən asılı olaraq insan beyninin oyuqlarını işə salaraq təhlil aparır və insana hansı zəruri şeyinsə çatışmadığını duydurur.

Tələbat – insanın şəxsiyyəti və mədəni səviyyəsinə müva­fiq olaraq özünəməxsus formaya düşmüş ehtiyacıdır.

Beynəlxalq marketinq nöqteyi-nəzərindən tələbata belə tə­rif vermək olar:

Tələbat – xarici ölkə istehlakçılarının şəxsiyyəti, mədəni səviyyəsi və öz ölkəsində möcud olan sosial iqtisadi vəziyyətə uyğun olaraq formalaşmış ehtiyacıdır.

Tələb bazarın vacib kateqoriyasıdır. O, bazara təqdim olunmuş və pulla təmin edilmiş tələbatdır. İnsan ehtiyac və tələbatlarının ödənilməsi üçün əmtəələr mövcud olmalıdır.

Əmtəə – bazarda alınıb satılan hər şeydir.

Mülkiyyət formasından və idarəetmə metodlarından asılı olmayaraq firma və müəssisələrdə istehsal olunan bütün məh­sullar əmtəədir və bunlar müəssisəyə və onun işçi heyətinə la­zım olan digər məhsullara dəyişdirilmək üçün hazırlanırlar.

Əmtəələr iki qrupa bölünür:

- maddi – cismi nemətlər;

- xidmətlər.

Maddi – cismi nemətlərə qida, paltar, mənzil, maşın, ava­danlıq, material, bina və tikililər, cihazlar və s. daxildir. Xid­mətlərə – nəqliyyat, səhiyyə, elm, təhsil, mədəniyyət, kommu­nal-məişət xidməti, reklam, təbliğat, ticarət, iaşə və s. daxildir.

Mübadilə – ehtiyac və tələbatları ödəyə biləcək obyektin kimdənsə alınması əvəzində ona hər hansı başqa bir obyektin verilməsidir.

Bazar - əmtəə mübadiləsi olmadan müasir iqtisadiyyat fəaliyyət göstərə bilməz.

Beynəlxalq mübadilənin baş verməsi üçün aşağıdakı qar­şılıqlı əlaqəli müəyyən hərəkətlərin yerinə yetirilməsi zəruridir:


  • alıcı tapılmalıdır;

  • onunla sövdələşmə, yəni əmtəə, onun miqdarı, key­fiyyəti, qiyməti, göndərilmə vaxtı razılaşdırılmış müqavilə bağlanılmalıdır;

  • müqavilə şərtləri yeriən yetirilməlidir, göndərilmə üçün əm­təə hazırlanmalı, istehsalçıya çatdırılmalı, göndərilmiş əmtəə üçün haqq-hesab aparılmalıdır.

Sövdələşmə – mal-material dəyərlilərinin iki tərəf arasında kommersiya əsasında həyata keçirilən mübadiləsidir.

Sövdələşmənin reallaşdırılmasının başdıca şərti bir tərəfin digər tərəfə hər hansı bir maddi obyekti verib, ondan digər bir obyekti almasıdır.

Əhatə dairəsindən asılı olaran sövdələşmələr bir ölkə hüdudlarında (milli sövdələşmələr) və müxtəlif ölkələr arasında həyata keçirilə bilər.

Milli sövdələşmələr – bir ölkə daxilində müxtəlif tərəflər arasında əmtəə və xidmətlərin kommersiya mübadiləsinin həy­a­ta keçirilməsi məqsədilə bağlanmış sazişlərdir.

Beynəlxalq sövdələşmələr – tərəflər arasında razılaşdırıl­mış şərtlərə uyğun olaraq müəyyən edilmiş kəmiyyət və key­fiyyətdə əmtəə göndərilməsi və yaxud xidmət göstərilməsi üçün müxtəlif ölkələrdə yerləşən iki və ya bir neçə tərəf arasında bağlanmış sazişdir (müqavilədir).

Sövdələşmənin həyata keçirilməsi aşağıdakı şərtlərə əməl olunmasını tələb edir:



  1. Dəyər əhəmiyyətli ən azı iki obyektin olmasını;

  2. Sövdələşmənin yerinə yetirilməsinin razılaşdırılmış şərtlərinin olmasını;

  3. Sövdələşmə şərtlərinin yerinə yetirilməsinin razılaşdı­rılmış vaxtının və yerinin olmasını.

Bunlardan əlavə, beynəlxalq marketinq fəaliyyətində bey­nəlxalq qarşılıqlı sövdələşmələrdən də geniş istifadə olunur. Bütün beynəlxalq qarşılıqlı sövdələşmələr iki qrupa bölünür:

  1. Ticarəti (kompensasiyası) qarşılıqlı əvəz etmə sövdə­ləşmələri;

  2. Sənaye (kompensasiyası) qarşılıqlı əvəz etmə sövdə­ləşmələri.

Ticarət kompensasiyası sövdələşmələri – adətən bir-biri ilə üzvi əlaqəsi olmayan, tamamilə müxtəlif əmtəələrin mübadilə olunması məqsədilə həyata keçirilən az məbləğli qısa əmə­liyyatlardır.

Sənaye kompensasiya sövdələşmələri – sənaye avadanlıq­ları və ya hazır fabriklərin satılmasını özündə birləşdirən böyük məbləğli sövdələşmələrdir.


2.Beynəlxalq marketinqin mahiyyəti vəxüsusiyyətləri

Praktikada marketinq sahəsində xarici iqtisadi fəaliyyət beynəlxalq marketinq adını almışdır (international marketinq).

Beynəlxalq marketinq dünya iqtisadiyyatının qloballaş­ması şəraitində dünya birliyinin müasir vəziyyəti ilə əlaqədar olan obyektiv prosesdir. Beynəlxalq marketinqin meydana gəlməsi və inkişafının əsas səbəbləri:


  • dünya birliyinə daxil olan ölkələrin əsasən siyasi və iqti­sadi müstəqilliyi və beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil siyasət yeritmələri;

  • beynəlxalq və milli qanunvericiliklər, onların fərqli cəhət­ləri və uyğun-laşdırılması;

  • əmtəə istehsalçıları arasında yüksək rəqabət mövcud­luğu;

  • bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin həyat səviyyəsi­nin yüksəlməsi ilə əlaqədar olaraq bütün növ əmtəələrə və onla­rın keyfiyyətinə olan tələbatın yüksəlməsi;

  • xidmətlərin beynəlxalq bazarının yüksək sürətdə inkişafı;

  • beynəlxalq əmək bölgüsünün dərinləşməsi;

  • beynəlxalq ticarətin liberallaşdırılması;

  • ayrı-ayrı ölkələrdə əmtəə istehsalının daxili tələbatdan ar­tıq istehsal olunması;

  • yeni əmtəələrin istehsalının artması;

  • bazar infrastrukturasının inkişafı;

  • beynəlxalq ixtisaslaşma və kooperasiya səviyyəsinin yüksəlməsi;

  • milli valyuta sistemlərinin mövcudluğu;

  • TMŞ-in inkişafı və onların dünya bazarında fəaliyyətləri­nin genişlənməsi;

  • beynəlxalq iqtisadi inflyasiyanın inkişafı.

Təsərrüfatın idarə edilməsinin müəyyən bir sistemi kimi beynəlxalq marketinqin meydana gəlməsini dünyada baş verən istehsal problemlərinin, təsərrüfatdaxili və təsərrüfatlararası iqtisadi və digər amillərin mürəkkəbləşməsi, əmtəə çeşidlərinin durmadan genişlənməsi, yeniləşməsi şəraitində onların satışı məsələlərinin çətinləşməsinin, elmi-texniki tərəqqinin yüksək inkişafının nəticəsi kimi qəbul etmək olar. Bunu həm də isteh­sal imkanlarının genişlənməsinə, bazarın tələbatının quruluş və xarakterindəki dəyişmələrə, bazar konyunkturasının enib-qal­xmasına, dünya bazarında rəqabətin güclənməsinə hər bir is­tehsal vahidinin cavab reaksiyası kimi qiymətləndirmək olar. Məsələn, elektron-hesablayıcı maşınlar bazarında yeni modelin bazara çıxarılmasından cəmi 18 ay sonra rəqiblər analoji mo­deli bazara təklif ediblər. Üç il keçdikdçn sonra bu yeni model daha mükəmməl maşınla əvəz olundu.

Marketinqdən əksər firmalar xarici bazarda ona görə ge­niş istifadə edirlər ki, onun köməkliyi ilə özlərinin bazarda mövcud olan problemlərini daha məqsədəuyğun yolla həll edir, istehsalçı özünün və bazarın imkanlarından maksimum də­rəcədə istifadə etməklə yüksək mənfəət əldə edir və öz fəa­liyyətlərini bazarın dəyişən meyllərinə uyğun planlaşdırırlar.

Beynəlxalq marketinq fəaliyyəti aşağıdakı vacib məsələ­lərin həllini təmin etməlidir:


  • xarici bazar, konkret tələbatın dinamikası və quruluşu, is­tehlakçıların zövqü və hansı əmtəələrə üstünlük verməsi, başqa sözlə desək, ftirmanın fəaliyyət göstərdiyi xarici şərait haqqında vaxtında, etibarlı və dəqiq məlumatların top­lanması;

  • elə əmtəə, əmtəə qrupu, çeşidi yaradılmalıdır ki, o rəqiblə­rin əmtəəsi ilə müqayisədə xarici istehlakçıların tələba­tını daha dolğun ödəyə bilsin;

  • istehlakçıya,bazara, tələbata elə təsir etməlidir ki, o satış sferası üzərində mümkün qədər maksimum nəzarəti təmin etsin.

Beynəlxalq marketinqin inkişafını bir neçə mərhələyə bölmək olar:

  1. Ənənəvi ixrac-sonradan ənənəvi olaraq istehsal olun­muş əmtəə və xidmətlərin xaricə satışı;

  2. İxrac marketinqi- ixracçı öz istehsalını xarici bazarın tə­ləblərinə uyğunlaşdırır və əmtəənin irəlilədilməsinin bütün mərhələlərinə nəzarət edir;

  3. Beynəlxalq marketinq-ixracçı marketinqin bütün vasitə­lərindən istifadə edərək bazarı dərindən təhlil edir;

  4. Beynəlxalq ixtisaslaşmanın inkişafı;

  5. Beynəlxalq kooperasiyanın dərinləşməsi ;

  6. Beynəlxalq menecment-beynəlxalq marketinq firmanın fəaliyyətinin bütün tərəflərini əhatə edir.

Firmanın beynəlxalq marketinqlə məşğul olması motivlə­rinə aşağıdakıları aid etmək olar:

  • xarici bazarda açılan kommersiya imkanlarından isti­fadə etməklə əlavə mənfəət əldə etmək;

  • xarici bazarda mövcud olan ucuz işçi qüvvəsi və xammal ehtiyatlarından istifadə etmək;

  • sərəncamında olan istehsal güclərindən tam istifadə et­məyə səy göstərmək;

  • öz ölkəsinin iqtisadi inkişaf tempinin aşağı düşəcəyinin gözlənilməsi;

  • ixrac və birgə sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişaf etdiril­məsi hesabına firmanın öz maliyyə vəziyyətini yaxşılaşdı­racağına ümid bəsləməsi;

  • xarici valyuta əldə etmə imkanları;

  • xarici bazarda əldə edilən əlavə mənfəət hesabına firma­nın yeni texnika və texnologiya alaraq öz istehsal güclərini mo­dernləşdirməsi və yeniləşdirməsi;

  • dünya bazarında özünü etibarlı ixracçı kimi tanıtmaq;

  • xaricdə qiymətli nou-hau almaq imkanı;

  • xarici ölkələrə lisenziya və patent satmaq;

  • xarici ölkədə iqtisadiyyatın sürətli inkişafı;

  • ölkə daxilindəki rəqabətin xarici bazardakı rəqabətdən yüksək olması və s.

Xarici bazara çıxan firmalar öz işlərini yalnız əmtəələrin sadə satışı ilə məhdudlaşdırmır və həmin bazarda hərtərəfli fəaliyyət göstərmək istəyirlər. Bu, onların beynəlxalq bazarın xadimi olmaq, eləcə də özünə müsbət surət yaratmaq üçün çox zəruridir.

3.Beynəlxalq marketinqin funksiyalari və prinsipləri

Beynəlxalq marketinqdə mühüm məsələlərdən biri də marketinq funksiyalarından istifadə olunmasıdır.

Marketinqə xas olan əsas funksiyalar aşağıdakılardır və beynəlxalq marketinq xidməti bunlardan öz fəaliyyətində isti­fadə etməlidir:


  1. konkret xarici bazarın, onun problem və perspekti­vinin kompleks öyrənilməsi;

  2. öz imkanlarını və xarici bazarın tələblərini nəzərə almaqla firmanın əmtəə çeşidinin planlaşdırılması;

  3. tələbin formalaşdırılması və satışın stimullaşdırıl­ması tədbirlərinin həyata keçirilməsi;

  4. satış əməliyyatlarının planlaşdırılması;

  5. marketinq fəaliyyəti üzərində nəzarət və onun ida­rəedilməsi. Bu nəzərdə tutur ki, zəruri hallarda birinci fun­k­siyaya qayıdılsın.

Hər bir funksiyanın fəaliyyəti özündən əvvəlki funksiya­nın həyata keçirilməsindən sonra baş verir.

Marketinq funksiyalarının praktiki olaraq həyata keçi­rilməsi bilavasitə marketinqin idarə olunması prosesi ilə əlaqə­dardır.



Beynəlxalq marketinqin əsas prinsipi- istehsalın son nə­ticələrinin xarici istehlakçıların arzuları və real tələblərinə yö­nəldilməsidir. Bu da xarici ölkə istehlakçılarının ehtiyac və tə­ləbatlarının öyrənilməsi əsasında həyata keçirilir.

Bu prinsipdən aşağıdakılar meydana çıxır:

- xarici bazar hərtərəfli tədqiq olunmalı, oraya çıxarılacaq əmtəə və xidmətlərə olan istehlakçı tələbatının müasir səviyyəsi və onun dinamikası dərindən öyrənilməlidir;

- istehsalı mümkün qədər bazarın tələbatına uyğunlaş­dırmalı, yalnız bazarın gözlədiyi əmtəələri istehsal etməli;

- istehlakçıların tələbləri və davranışına bütün mümkün vasitələrlə elə təsir etmək ki, onların şüurunda istehsal olunan əmtəələrə qarşı rəğbət yaransın;


  • müəssisədə texniki və təsərrüfat problemlərini yüksək sə­viyyədə həll etmək məqsədilə marketinq tədqiqatları nəticə­sində meydana gəlmiş yaradıcılıq və təşəbbüskarlığı inkişaf et­dirməli və onu həvəsləndirməli;

  • əmtəənin bazara harada, nə vaxt və hansı istehlakçı qru­p­ları üçün çıxarılmasını müəyyənləşdirməli. Bu son istehlakçını qane edən vaxt həyata keçirilməlidir.

  • əmtəələrin istehsalı üçün elmi işləmələr, istehsal, satış, ser­vis xidmətlərinin göstərilməsi kimi ardıcıl proseslərin hər bi­rinin idarə olunmasına elmi və kompleks yanaşmanın təmin olunması;

  • yeni əmtəə ilə bazara çıxma müddətinin ötürməməsi;

  • bazarın genişləndirilməsi və məqsədli seqmentlərin seçil­məsi prosesinin məqsədli alıcıların tələblərinin tam nəzərə al­maqla həyata keçirilməsi;

  • bazarı yüksək keyfiyyətli və etibarlı əmtəələrlə zəbt et­məli;

  • əmtəənin texniki səviyyəsi və keyfiyyətinin yüksəldil­məsi, eləcə də istehlakçıya böyük həcmdə və əla xidmətlər gö­s­tərmək hesabına rəqabət mübarizəsində üstünlüyü ələ almaq;

  • beynəlxalq bazarda müvəffəqiyət qazanmaq üçün marke­tinq strategiyasını uzaq perspektivə istiqamətləndirmək.

Marketinqin mahiyyətindən onun aşağıdakı digər prinsi­pləri meydana gəlir:

  1. İstehsal- satış fəaliyyətinin son praktiki nəticəsinin əldə edilməsinə istiqamətlənmə. Əmtəənin xarici bazarda nə­zərdə tutulan miqdarda səmərəli satışı müəssisə tərəfindən nə­zərdə tutulan uzunmüddətli məqsədə tam müvafiq olmalıdır;

  2. Tədqiqat, istehsal və satış səyləri marketinq fəaliyyəti­nin həlledici istiqamətləri üzərində cəmləşdirilməlidir;

  3. Müəssisənin istehsal fəaliyyətinin bir anlıq səmərəli nə­ticəyə deyil, uzunmüddətli nəticəyə yönəldilməlidir.

Xarici bazarda müvəffəqiyyətli fəaliyyət göstərmək üçün marketinq nəyə görə zəruridir? Hər şeydən əvvəl ona görə ki, marketinq strategiyası və taktikasına əməl edən firmanın isteh­sal etdiyi əmtəənin daha səmərəli satışının təşkili nöqteyi-nəzə­rindən fəaliyyətinin əsasını belə bir prinsip təşkil edir: əvvəlcə bilmək lazımdır ki, potensial alıcı hansı istehlak xüsusiyyətlə­rinə malik olan əmtəəni hansı qiymətə, hansı miqdarda, harada və nə vaxt almaq istəyir və yalnız bundan sonra istehsalın təş­kili barədə fikirləşmək olar.

Başqa sözlə desək, söhbət ondan gedir ki, sözsüz olaraq yalnız bazarda tələbat olan əmtəə istehsal olunmalı və sa­tılmalıdır. Tələbat olmayan əmtəəni istehsal edib, müxtəlif marketinq fəndlərindən istifadə etməklə onu alıcıya sırımaq olmaz. Nəzərdə tutmaq lazımdır ki, əmtəə özlüyündə alıcıya lazım deyil, onun hər hansı bir ehtiyacı ödəyə biləcək faydalılıq xüsusiyyətləri istehlakçya lazımdır. Başqa sözlə desək, firma xarici bazara çıxarkən məmulat və xidmətləri deyil, alıcının problemlərini həll edəcək vasitələri təklif edir.

Məhz bu prinsip beynəlxalq marketinqdə aparıcı hesab olunur və ona görə də marketinq əvvəlki istehsal və ticarət üsullarına nisbətən daha səmərəlidir.

Əgər əmtəə əvvəlcə layihələşdirilir, sonra isə satış üzrə mütəxəssislərə qəti tapşırıq verilirsə ki, hansı yolla olursa olsun, həmin əmtəəni satsınlar prinsipi ilə işləyən firma istər daxili, istərsə də xarici bazarda çox böyük uğursuzluqlara düçar olacaqdır. Əksər hallarda məlum olur ki, bu yolla yaradılan məmulat müxtəlif səbəblər üzündən, məsələn milli standartlara uyğun gəlmədiyinə görə xarici bazarda satıla bilməz.

Xarici iqtisadi əlaqələrdə marketinqin prinsip və metod­larından istifadə etmək, qloballaşma şəraitində xüsusilə vacib­dir. Bu sahədə müəssisə tərəfindən qəbul edilən qərarlar həm operativ, həm də strateji xarakterli ola bilər. Qəbul edilən sra­teji qərarlar içərisində müəssisənin bu və ya digər formada bey­nəlxalq əmək bölgüsündə iştirakının intensivləşdirilməsi, xarici bazarın seçilməsi və ona daxil olmaq üsulları, seçilmiş bazarda strateji davranış qaydalarının müəyyən-ləşdirilməsi, həmin ba­zarda hazırda işləyən firmaların rəqabət qabiliyyətinin düzgün qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu qərarların hazırlanması və qəbul edilməsi müəssisənin beynəlxalq bazarda fəaliyyətinin kompleks proqramının işlə­nilməsini tələb edir. Bu müəssisələr elmi-texniki, istehsal, sosial, maliyyə- iqtisadi və kadr fəaliyyətinin ayrılmaz tərkib hissəsini təşkil edir.

Beynəlxalq marketinqdə başlıca məsələ məqsədli istiqa­mətlənmə və komplekslilikdir, yəni sahibkarlıq, təsərrüfatçılıq, istehsal və satış fəaliyyətlərinin qarşılıqlı əlaqəli ardıcıl bir sis­temdə birləşdirilməsidir. Beynəlxalq marketinqin tətbiqi prak­tikası göstərir ki, bunların hər birinin ayrılıqda tətbiqi istənilən nəticəni vermir, yalnız kompleks yanaşma imkan verir ki, firma əmtəə və xidmətlərin beynəlxalq bazarına müvəffəqiyyətlə çıx­sın. Bu, yeni əmtəə və orjinal xidmətlərlə xarici bazara çıxdıqda daha çox səmərə verir.

Xarici bazara çıxmaq və ya çıxmamaq barədə özünün məxsusi motivlərini aydınlaşdırmaq firma üçün mühüm əhə­miyyət kəsb edir. Əgər firma qərara gəlsə ki, xarici bazara çı­xacaq, onda bu qərar beynəlxalq marketinq sahəsində ciddi iş aparılmasına təkan verəcəkdir.

Firmaların beynəlxalq marketinq fəaliyyətini həyata ke­çirməsi motivlərinin dörd aspektini qeyd etmək olar: satışın ge­nişləndirilməsi, istehsal ehtiyatları əldə edilməsi, istehsalın diver­sifikasiya qaydasında inkişafı, təchizat mənbələrinin diversifika­siyalaşdırılması.

«Ev marketinqi» ilə beynəlxalq marketinq arasında köklü fərqlər yoxdur. Hər iki halda marketinq fəaliyyətinin eyni prinsipləri istifadə olunur. Burada əsas məsələ, xarici ba­zarın fəaliyyəti ilə əlaqədar spesifik tələblər və həmin bazarların xüsusiyyətindən asılı olaraq işləmə şərtləri müəyyən olunmalı­dır. Bununla əlaqədar aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:



  1. Firma öz ölkəsinin daxili bazarındakına nisbətən burada marketinqin üsul və prinsiplərini daha əsaslı, məq­sədyönlü və ardıcıl şəkildə həyata keçirməlidir. Xarici bazarda güclü rəqabət olduğundan əmtəələrə, onun reklama, servis xidmətinə və s. olan tələbi daha yüksəkdir.

  2. Firma hələ xarici bazarın xüsusiyyətlərini (onun dinamikası, tutumu, sabitliyi və s.) və ölkədə mövcud olan marketinq mühitini lazımi səviyyədə bilmə-diyindən o, xarici bazarın imkanları və tələbatları kimi mürəkkəb prosesləri də­rindən tədqiq etməlidir. Bunun üçün firma müvafiq tədqiqat bölmələri yaratmalı, yaxud da marketinq üzrə məsləhətçi fir­maların xidmətindən istifadə etməlidir.

  3. Xarici bazarda firma marketinq üsulları və prinsi­p­lərindən daha çevik istifadə etməli və onlara yaradıcı­lıqla yanaşmalıdır.

  4. Firma xarici bazar üçün elə əmtəələr işləyib isteh­sal etməlidir ki, o bir neçə il öz yüksək rəqabət qabiliyyətliyini qoruyub saxlaya bilsin.

Beynəlxalq marketinqin mürəkkəb tərəflərinə beynəlxalq lisenziya satışı, konsaltinq (məsləhət), injinirinq, lizinq xidmət­lərinin göstərilməsi, xarici investi-siya ilə öz ölkəsində və öz in­vestisiyası ilə xarici ölkədə yığma və istehsal müəssisələri ya­ratmaq kimi məsələləri aid etmək olar.

Xarici bazarda işləyərək marketinqdən, onun prinsip və metodlarından yüksək dərəcədə istifadə etməyən firma, nə qə­dər güclü olsa da gec-tez öz rəqiblərinə uduzacaq və o bazarı tərk etməli olacaqdır.

Marketinq məsələləri üzrə geniş əhatəli ədəbiyyatlar ya­zılmış, məktəblər, kurslar, ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa, İtaliya, Yaponiya, Şərqi Avropa ölkələrinin, eləcə də Azər­baycanın aparıcı universitetlərində kafedralar açılmışdır.

Dünyada Amerika Marketinq Assosiasiyası (AMA), Marketinqə kömək Avropa Cəmiyyəti (MKAC) və Beynəlxalq Marketinq Federasiyası (BMA) kimi nüfuzlu milli və beynəlxalq marketinq təşkilatları mövcuddur.

Təxminən XX əsrin 50-ci illərinin ortalarınadək marke­tinq fəaliyyətinin başlıca vəzifəsi firmanın istehsal etdiyi məh­sulların hansı yolla olursa-olsun satılması olmuşdur. Sahib­karlar belə bir prinsiplə işləyirdilər ki, istənilən vasitə ilə artıq istehsalı mənimsənilmiş məhsulların buraxılışı artırılsın və o bazarda irəlilədilsin. Firmalar bazarın tələbatına deyil, öz isteh­sal imkanlarına istiqamət-lənmişdilər. Bu dövrdə marketinqin başlıca vasitələri reklam, əmtəənin təbliğatı, istehlakçılar və ictimaiyyətin şüurunda firmanın yüksək imicinin yaradılması və saxlanılması idi.Ona görə də həmin dövrün marketinqini «istehsalçının marketinqi» adlandırırlar.

Keçən əsrin 50-ci illərinin axırında Qərb iqtisadçıları «is­tehsalçı marketinqi»ni rədd edərək onun köhnəlmiş olduğunu bildirdilər. Məsələn, İngilis iqtisadçısı K.Uolker yazmışdır. «İs­tehsalçının əsas etibarilə başlıca olaraq istehsal barədə narahat olmaları və istənilən üsulla istehlakçıların ehtiyacı olmadığı əm­təələri satmağa çalışmaları keçmiş dövrdə qaldı»1.

Bununla əlaqədar olaraq, marketinqin konsepsiyasında ciddi düzəlişlər həyata keçirildi. Bu konsepsiyanın əsasına alıcı tələbatına yönəlmə qoyuldu. Bunun da nəticəsi olaraq hazırda elə əmtəələrin istehsalının təşkili nəzərdə tutulur ki, o əmtəə istehlakçıya təsir etsin, onda məmulata maraq oyatsın və alıcı­nın bazarlıq etmə barədə arzusunu stimullaşdırmaqla bazarda satıla bilsin. Yeniləşmiş bu konsepsiya «istehlakçının marke­tinqi» adını aldı. Müasir marketinq deyəndə məhz bu marke­tinqdən söhbət gedir.

Kotler müasir marketinqin konsepsiyasının təkamülü və onun vəzifələri barədə belə yazmışdır: «Marketinqin idarə edilməsinin vəzifəsi tələbatın səviy-yəsinə, vaxtına və xarakte­rinə elə təsir göstərməkdir ki, bu təşkilatın qarşısında duran məqsədlərə çatmağa kömək göstərsin. Sadəcə dedikdə, marke­tinqin idarə olunması-tələbatın idarə olunmasıdır»2. Sonra o ya­zır: «İstehsalın təkmilləşdiril-məsi konsepsiyası təsdiq edir ki, is­tehlakçılar geniş yayılmış və əlverişli qiyməti olan mallara qarşı xeyirxah olacaq və deməli, rəhbərlik öz səylərini istehsalın tək­milləşdirilməsində və bölgü sisteminin səmərəliliyinin artırılma­sında cəmləşdirmə-lidir. Əmtəənin mükəmməlləşdirilməsi kon­sepsiyası iddia edir ki, istehlakçılar ən yüksək keyfiyyət, ən yaxşı istismar xassələri və səciyyəvi xüsusiyyətləri təklif edən əmtəələrə qarşı daha çox meyl edəcək və deməli, təşkilat öz qüvvəsini əmtəənin daim təkmilləşdirilməsində cəmləşdirməli­dir.



Kommersiya səylərinin gücləndirilməsi konsepsiyası isbat edir ki, əgər təşkilat satış və həvəsləndirmə sahəsində əhə­miyyətli dərəcədə səy göstərməzsə, istehlakçılar onun mallarını qənaətedici miqdarda almayacaqlar. Marketinq konspe­siyası iddia edir ki, təşkilatın məqsədlərinə nail olmasının rəhni məqsədli bazarın ehtiyaclarının və tələbatlarının müəyyənləşdi­rilməsində və arzu olunan qənaətbəxşliyin rəqiblərinkindən daha səmərəli və məhsuldar üsullarla təmin etməkdir».3



1


2


3



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət