Ana səhifə

İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyi Paytaxt yerli özünüidarəetməsi: beynəlxalq təcrübə və Bakı şəhəri üçün təklif olunan özünüidarə sistemi baki 2009


Yüklə 463.69 Kb.
səhifə3/6
tarix26.06.2016
ölçüsü463.69 Kb.
1   2   3   4   5   6

Paytaxt şəhərlərinin yerli özünüidarə orqanları

Vahid yerli özünüidarə etmə strukturu olmayan paytaxt şəhərləri istisna olmaqla (məs: Bakı), digər paytaxt şəhərlərində müəyyən idarəetmə qurumu vardır və bu qurum qanunverici qurum hesab olunur. Bir sıra federal dövlətlərdəki kimi ikili statusa malik olan paytaxt şəhərlərində isə paralel qurumlar fəaliyyət göstərmir və şəhər rəhbərliyi (və ya idarəetmə qurumu) eyni zamanda şəhərin digər statusu üzrə vəzifə və səlahiyyətlərə malik olur. Məsələn, Vyanada şəhərin ali yerli özünüidarə orqanı həmçinin Vyana Land Parlamenti hesab olunur. Şəhəri idarə edən bu qurumun ölçüsü yerli nümayəndələrin sayından asılı olaraq 15 nəfərlə 150 nəfər arasında dəyişir. Təcrübə göstərir ki, paytaxt şəhərlərinin şurasının üzvləri əsasən proporsional üsulla 4 il müddətinə seçilirlər:


Cədvəl 9

Şura üzvlərinin sayı və onların fəaliyyət müddəti


Paytaxt şəhərlər

Şəhər şurasında üzvlərin sayı

İdarəetmə müddəti

Bir şura üzvünə düşən əhali sayı (1000 nəfər)

Belqrad

90

4

12.4

Bratislava

80

4

5.2

Buxarest

55

4

34.9

Budapeşt

66

4

25.7

Kişinyov

51

4

11.6

Kiyev

120

5

22.2

Lyublyana

45

4

5.5

Minsk

55

4

32.1

Praqa

70

4

16.9

Riqa

60

4

12.1

Sarayevo

28

4

13.6

Skopye

45

4

10.4

Sofiya

61

4

18.5

Zaqreb

51

4

15.3

Tallin

63

4

6.4

Tbilisi

37

4

29.6

Tirana

55

3

6.2

Vilnüs

51

3

10.6

Varşava

60

4

28.4

Mənbə: Sulev Maeltsemees, 2007
İcraedici orqana gəldikdə, bir çox paytaxt şəhərlərində bu funksiyanı şəhərin meri həyata keçirir. Merin seçilməsi və onun şəhərin idarəçiliyində rolu müxtəlif ölkələrdə fərqli qaydada təmin olunur. Müxtəlif ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, paytaxt şəhərlərinin merinin öz vəzifəsində qalma müddəti şəhər şuralarında olduğu kimi əsasən 4 illə (məs: Bolqarıstan, Çexiya, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Yunanıstan və s.) 6 il (məs: Belçika, Fransa, Hollandiya və s.) arasında dəyişir:

  1. Paytaxt şəhərinin meri birbaşa seçkilərin nəticəsində məlum olur və o eyni zamanda Şəhər Şurasının rəhbəri vəzifəsini daşıyır (məs: Buxarest, Kişinyov, Kiyev, Lyublyana, Skopye və Tirana);

  2. Mer şəhərin yerli özünüidarə orqanı şurası tərəfindən seçilir və o Şəhər Şurasının rəhbəri olmaqla yanaşı, eyni zamanda Şura üzvü hesab edilir (məs: Tbilisi);

  3. Mer şəhərin yerli özünüidarə orqanı şurası tərəfindən seçilir, ancaq o Şəhər Şurasının üzvü hesab edilmir (məs: Tallin).

Bununla belə, icraedici funksiyanın kollegial orqan tərəfindən həyata keçirildiyi paytaxt şəhərlərinə rast gəlmək mümkündür. Bəzi ölkələrdə mer yeganə icraedici orqan hesab edilmir və əsasən müvafiq funksional komitələrin köməyi ilə fəaliyyətini qurur. Məsələn, London merinin əsas funksiyası şəhəri daha da abadlaşdırmaq və inkişaf etdirmək üçün strategiyalar hazırlamaq olsa da, bu işdə ona çoxlu sayda yardımçı qurumlar və komitələr dəstək verirlər. İkili statusa malik olan şəhərlərdə isə, mer təkcə şəhərin deyil, həm də regionun əsas icraedici orqanı hesab edilir. Belə ki, Vyananın meri həm də Vyana Land-nin qubernatoru hesab edilir.
Cədvəl 10

Paytaxt şəhərlərində yerli icraedici orqan


Fərdi şəxs

Kollektiv qurum

Albaniya, Avstriya, Bolqarıstan, Kipr, Fransa, Macarıstan, Yunanıstan, İrlandiya, İtaliya, Latviya, Makedoniya, Moldova, Polşa, Rumıniya, Rusiya, Sloveniya, İspaniya, Türkiyə, Ukrayna və Böyük Britaniya

Belçika, Xorvatiya, Çexiya, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Gürcüstan, Almaniya, İslandiya, Lixtenşteyn, Litva, Lüksemburq, Malta, Hollandiya, Portuqaliya, Slovakiya, Norveç, İsveç, İsveçrə

Mənbə: Avropa Şurası, 2007
İcraedici orqanın kollegial qurum olduğu zaman həmin qurumun üzvləri əksər hallarda şura tərəfindən seçilir və adətən bu qurumun üzvləri şura üzvləri arasından seçilir. Bununla belə, bəzi ölkələrdə özünəməxsus xüsusiyyətlər də müşahidə olunur. Belə ki, Hollandiyada icraedici orqanın (aldermen) üzvləri eyni zamanda şura üzvləri ola bilməz. Buna görə də, əgər şura üzvü icraedici orqana seçilərsə, bu zaman o şura üzvlüyündən kənarlaşır. Bununla yanaşı, Hollandiyada icraedici orqanın üzvləri şuradan kənar şəxslər də ola bilər. Bəzi ölkələrdə (məs: Xorvatiya) hətta icraedici funksiya mer və icraedici qurum tərəfindən birgə həyata keçirilir.

Paytaxt şəhərlərinin idarəçiliyində qanunverici və icraedici funksiyaları həyata keçirən qurumlar arasında səlahiyyət bölgüsü və hesabatlılıq baxımdan münasibətlər 3 formada – kvazi-prezident, kvazi-parlamentar və qarışıq sistem formasında qurula bilər.

Kvazi-prezident sisteminə görə, icraedici orqan, yəni mer, təmsilçili orqandan asılı deyil və icraedici qurumun mandatı şuranın qərarından asılı olmur. Bununla belə, ümumilikdə yerli icraedici orqanın əsas funksiyası seçkili şuranın qərarlarını həyata keçirməkdən ibarətdir. Yerli icraedici orqanlar, merlər, şuranın səs çoxluğu ilə öz vəzifəsindən kənarlaşdırıla bilmədiyindən və ümumi səsvermə əsasında seçildiyindən güclü mövqeyə malikdir. Bu halda yerli icraedici orqan eyni zamanda seçkili orqanın iclaslarına rəhbərlik edir, şuranın qərarlarını icra edir və yerli şəhər administrasiyasını idarə edir. Bununla belə, bu cür sistemlərdə qanunverici orqan yerli siyasəti formalaşdırmaq və mühüm qərarları qəbul etməklə zəruri funksiyalara malikdir.

Kvazi-parlamentar sisteminə görə, mer və ya yerli özünüidarə orqanı qanunverici orqandan siyasi baxımdan asılı olur. Belə halda, paytaxt şəhərlərində icraedici və qanunverici orqanlar arasındakı münasibətlər digər yerli özünüidarə strukturlarındakı münasibətlərə bənzəyir.

Bununla belə, qarışıq sistemlərin də tətbiq olunduğu hallara rast gəlmək mümkündür. Məsələn, Kiprdə icraedici və qanunverici orqanlar arasındakı münasibətlər kvazi-parlamentar sistem əsasında qurulduğu halda, paytaxt şəhərinin merinə həvalə olunmuş bəzi səlahiyyətlər daha çox kvazi-prezident sistemini xatırladır.

1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət