Ana səhifə

İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyi Paytaxt yerli özünüidarəetməsi: beynəlxalq təcrübə və Bakı şəhəri üçün təklif olunan özünüidarə sistemi baki 2009


Yüklə 463.69 Kb.
səhifə2/6
tarix26.06.2016
ölçüsü463.69 Kb.
1   2   3   4   5   6

Paytaxt şəhərlərinin inzibati statusu və özünüidarə modelləri

Paytaxt şəhərlərinin inzibati statusu dedikdə bu şəhərləri idarə edən vahid səlahiyyətli orqanın mövcud olub-olmaması nəzərdə tutulur. Avropa şurasına daxil olan dövlətlərin hamısında (Azərbaycan istisna olmaqla) paytaxt şəhərlərində vahid idarəetmə orqanı yaradılmışdır və bu şəhərlərə «xüsusi inzibati status» verilmişdir. Paytaxt şəhərlərinin «xüsusi inzibati statusunun» müəyyən edilməsi bəzən müvafiq ölkələrin yerli özünüidarəetmə sistemi haqqında qanunlarında, yaxud paytaxt şəhərlərinin statusu haqqında xüsusi qanunlarda öz əksini tapır. Paytaxt şəhərlərinin «xüsusi inzibati status»u ədəbiyyatda 2 cür izah edilir:




  1. ikili statusa malik olan paytaxt şəhərləri «xüsusi statuslu» paytaxtlar hesab olunur. Bu cür paytaxt şəhərləri vahid yerli özünüidarə strukturu olmaqla yanaşı, həm də digər bir statusa (məs: Praqada –region, Vyana və Berlində - Land, Madriddə - regional paytaxt və s.);

  2. «Xüsusi inzibati status» paytaxt şəhərləri özünəməxsus daxili struktura və qaydalara (məs: seçki sistemi, ölkənin digər şəhərlərindən fərqlənən daxili quruluş, müxtəlif idarəetmə və maliyyələşmə qaydası və s.) malik olur.

Bununla belə, bəzi hallarda «xüsusi inzibati struktur» təkcə paytaxt şəhərlərinə deyil, həm də ölkənin digər şəhərlərinə də aid edilə bilər. Məsələn, Türkiyədə paytaxt Ankara ilə yanaşı digər 3 böyük şəhərə “xüsusi inzibati status” verilib. Eyni vəziyyətə İspaniya və Yunanıstanda da rast gəlmək mümkündür.

Bundan əlavə, bir sıra ölkələrdə paytaxt şəhərləri onları ölkənin digər şəhərlərindən fərqləndirəcək xüsusi statusa malik deyillər:

Cədvəl 7

Statuslarına görə paytaxt şəhərlərinin bölgüsü


Xüsusi statusu olan

Xüsusi statusu olmayan

Minimal fərq

Vahid inzibati status

Berlin, Bratislava, Brüssel, Budapeşt, Buxarest, Kiyev, London, Madrid, Moskva, Oslo, Praqa, Riqa, Roma, Tbilisi, Tirana, Sofiya, Skopye, Vyana, Varşava, Zaqreb

Afina, Kopenhagen, Lüksemburq, Paris, Stokholm,

Tallin


Amsterdam, Ankara, Bern, Dublin, Helsinki, Lissabon, Lyublyana, Nikosiya, Reykyavik, Vadus, Vilnüs

Mənbə: Avropa Şurası, 2007
Adətən paytaxt şəhərlər status etibarı ilə vahid idarəetmə struktura malik olurlar və eyni zamanda daxili quruluş baxımından müxtəlif idarəetmə orqanlarına bölünürlər. Ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, paytaxt şəhərlər qanunvericiliyin nəzərdə tutduğu qaydalar çərçivəsində öz daxili strukturlarını müəyyənləşdirmək səlahiyyətinə malikdirlər. Belə ki, paytaxt şəhərlərinin ərazisi və əhalisi digər şəhərlərinkindən normalda daha böyük olduğundan idarəetmənin səmərəliliyini artırmaq baxımından paytaxtların xüsusi idarəetmə strukturunun formalaşdırılması zəruri əhəmiyyət kəsb edir. Bu qaydaya əsasən, paytaxt şəhərləri üçün əsasən bir və iki pilləli idarəetmə sistemləri xarakterikdir:
Cədvəl 8

Avropanın paytaxt şəhərlərində bir ya iki pilləli yerli özünüidarə hökumətləri


Vahid sistem

İnzibati bölgülü sistem

Rayon özünüidarə orqanları

Qanunla və ya paytaxt şəhəri tərəfindən təsis edilmiş inzibati rayonlar

Seçkili şura

Seçkisiz şura

Bern

Ankara (16)

Amsterdam (14)

Afina (7)

Brüssel

Budapeşt (23)

Bratislava (17)

Kişinyov (5)

Dublin

London (33)

Berlin (12)

Kopenhagen

Helsinki

Moskva (123)

Buxarest (6)

Madrid (21)

Nicosia

Skopya (10)

Kiyev (10)

Oslo

Lissabon

Tirana (11)

Paris (20)

Sofiya (24)

Lyublyana

Zaqreb (17)

Praqa (22)

Stokholm (18)

Lüksemburq




Roma (20)

Tibilisi (6)

Reykyavik




Tallin (8)

Vilnüs (21)

Riqa




Vyana (23)




Vaduz




Varşava (18)




Valletta










Mənbə: Avropa Şurası, 2007
Tədqiqat obyekti kimi seçilən paytaxt şəhərlərinin əksəriyyəti inzibati struktur baxımından çoxlu sayda inzibati ərazi vahidlərinə bölünüb. Onlardan bəzilərində inzibati rayonlar ayrıca yerli özünüidarə orqanı hesab edilmir, həmçinin bu cür ərazi vahidliklərinin yaradılması, dəyişdirilməsi yaxud ləğvi paytaxtın ali idarə orqanının qərarı ilə reallaşdırılır. Bir sıra ölkələrdə (məs: Belçika) inzibati rayonların yaradılması ölkə qanunvericiliyi ilə tənzimlənir və müəyyən meyarlara (məs: əhali sayına) əsaslanır. Bəzən paytaxt şəhərlərinin yerli özünüidarə orqanı inzibati rayonlar təsis edir, lakin bu inzibati rayonların yerli özünüidarəetmə şurasına üzvlər seçkilər vasitəsilə seçilirlər (məs: Berlin, Bratislava, Kiyev, Praqa və s.). Başqa bir halda isə (məs: Norveç) paytaxt şəhərlərin inzibati ərazi vahidlərini idarə edən şura üzvləri paytaxt şəhərlərinin yerli özünüidarə orqanı tərəfindən təyin olunurlar. Bütün bu nümunələrdə inzibati rayonların yaradılmasında fərqli mexnizmlər tətbiq olunsa da, onların heç birində inzibati rayonlar müstəqil hesab edilmirlər – hətta bu cür rayonların seçkili orqanı və seçilmiş rəhbəri olsa da belə. Bir qayda olaraq ikipilləli idarəetmə sistemində paytaxt şəhərlərinin inzibati ərazi vahidlərinə bölgüsü qanunla tənzimlənir və həm inzibati ərazi vahidləri, həm də paytaxt şəhəri ayrıca yerli özünüidarə orqanı hesab edilir və inzibati ərazi vahidlərinin yaradılması paytaxt şəhərinin rəhbərliyindən asılı olmur. Bu cür sistemlərdə (məs: Macarıstan və Makedoniya) paytaxt şəhərlərinin inzibati ərazi vahidlərinin nəinki sayı, həmçinin sərhədləri, daxili quruluşu, seçki sistemi və maliyyə resursları dövlət qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.
1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©atelim.com 2016
rəhbərliyinə müraciət